بررسی راهکارهای بهبود جایگاه پرورش تفکر انتقادی در کتاب های جامعه شناسی دوره متوسطه دوم

هدف این مقاله بررسی جایگاه تفکر انتقادی در کتاب های درسی جامعه شناسی دوره دوم متوسطه ایران و ارائه راهکارهایی برای بهبود آن است. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل اسنادی (کتابخانه ای) انجام شده و با بهره گیری از چارچوب های نظری معتبر همچون گزارش دلفی (۱۹۹۰) و مدل پل و الدر (۲۰۲۰)، به تحلیل محتوای کتاب های درسی و یافته های پژوهش های مرتبط داخلی و بین المللی پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که با وجود تاکید اسناد بالادستی مانند سند تحول بنیادین و برنامه درسی ملی بر پرورش تفکر انتقادی، پرسشگری و استدلال وری، کتاب های موجود عمدتا بر سطوح پایین شناختی یادآوری و درک متمرکزند و مولفه هایی چون تحلیل، ارزیابی، تفسیر انتقادی و خود تنظیم گری در آنها غایب یا بسیار ضعیف اند. آسیب شناسی وضعیت موجود نشان می دهد که این مشکل ریشه در عوامل متعددی از جمله نظام ارزشیابی متمرکز و حفظی محور، کمبود زمان، نبود منابع کمک آموزشی مناسب و آماده نبودن معلمان برای تدریس مهارت های فراشناختی دارد. در نتیجه برای تحول در وضعیت کنونی بازنگری نظام مند و چندسطحی ضروری است: در سطح محتوا، طراحی پرسش های باز چندلایه و مسئله محور، در سطح روش شناسی بهره گیری از رویکرد میان رشته ای، مطالعه موردی و گفت وگوی انتقادی و در سطح نهادی، هماهنگ سازی نظام ارزشیابی، توانمندسازی معلمان و تدوین برنامه درسی منعطف پرورش تفکر انتقادی در کتاب های جامعه شناسی سرمایه گذاری بنیادین برای تربیت آگاه، منتقد و مسئول است که آینده جامعه ایران به آن وابسته است.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، جامعه شناسی ، آموزش ، نظام آموزشی ، شهروندان