تاثیر شیوه های مدیریت کلاس بر تعامل معلم و دانش آموزان مدارس دخترانه ابتدایی استثنایی

هدف اصلی این پژوهش، واکاوی عمیق، جامع و چندبعدی تاثیر شیوه های مختلف مدیریت کلاس بر کیفیت، عمق و پویایی تعاملات میان معلمان و دانش آموزان دختر مقطع ابتدایی در مدارس استثنایی است؛ موضوعی که به دلیل ماهیت پیچیده نیازهای ویژه این قشر از دانش آموزان و حساسیت های رشدی منحصر به فرد دختران در سنین پایه از اهمیت استراتژیک و حیاتی برخوردار می باشد؛ تا آنجا که محیط کلاس نه تنها فضایی برای آموزش آکادمیک بلکه بستری حیاتی برای رشد عاطفی، اجتماعی و هویتی آنان محسوب می شود. این مطالعه با اتخاذ رویکردی توصیفی همبستگی و با هدف شناسایی الگوهای مدیریتی کارآمد و سازگار با ویژگی های روان شناختی دانش آموزان استثنایی، بر روی نمونه ای آماری شامل ۱۵۰ معلم و ۳۰۰ دانش آموز دختر در مدارس استثنایی سراسر شهر تهران انجام پذیرفت و داده های جمع آوری شده از طریق استفاده همزمان و مثلثاتی از پرسشنامه های استاندارد سبک های مدیریت کلاس (شامل ابعاد دقیق، حمایتی، کنترل گرا، سهل گیرانه و مشارکتی)، پروتکل های دقیق مشاهده مستقیم رفتار در کلاس با تمرکز بر شاخص های رفتاری و کلامی و همچنین مصاحبه های نیمه ساختار یافته عمیق با معلمان برای دریافت درک کیفی از چالش های روزمره مدیریت کلاس گردآوری شدند تا روایی و پایایی نتایج به بالاترین حد ممکن تضمین گردد. یافته های حاصل از تحلیل های آماری پیشرفته شامل همبستگی پیرسون و رگرسیون چندگانه نشان داد که بین به کارگیری شیوه های مدیریت مبتنی بر حمایت عاطفی، همدلی، فعال، درک عمیق نیازهای هیجانی و مشارکت دهی دانش آموزان در تصمیم گیری های کوچک کلاسی و افزایش معیارهای تعامل مثبت مانند تماس چشمی، پایدار گوش دادن، لحن صدای آرامش بخش و بازخورد سازنده همبستگی مثبت، قوی و معناداری وجود دارد، در حالی که شیوه های مدیریت کنترل گرا، دستوری و مبتنی بر اطاعت محض و تنبیهات کلامی، نه تنها باعث کاهش شدید کیفیت تعاملات کلامی و غیرکلامی و ایجاد فاصله عاطفی می شود بلکه منجر به افزایش چشمگیر رفتارهای چالش برانگیز نظیر پرخاشگری واکنشی، انزواطلبی، فرار از موقعیت و کاهش سطح توجه و تمرکز در دانش آموزان دارای اختلالات طیف اتیسم، بیش فعالی (ADHD) و ناتوانی های ذهنی خفیف تا متوسط می گردد و در نهایت پژوهش پیشنهاد می دهد که تمرکز سیستماتیک بر توسعه مهارت های همدلی، مدیریت هیجان و تکنیک های ارتباطی موثر در دوره های آموزش عالی و ضمن خدمت معلمان، راهکاری موثر، عملیاتی و ضروری برای ارتقای کیفیت آموزش و پرورش استثنایی و ایجاد محیطی امن، پویا و حمایتی برای شکوفایی پتانسیل های نهفته و نادیده گرفته شده این دانش آموزان خواهد بود.

کلیدواژه ها:

مدیریت کلاس ، تعامل معلم و دانش آموز ، مدارس استثنایی ، آموزش ویژه ، دانش آموزان دختر