تحلیل عوامل موثر بر موفقیت یا شکست اجرای برنامه های درسی در مدارس ایران

اجرای برنامه های درسی به عنوان حلقه واسط میان برنامه ریزی نظری و عمل آموزشی در کلاس درس، همواره با چالش ها و موانع متعددی روبرو بوده است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عوامل موثر بر موفقیت یا شکست اجرای برنامه های درسی در مدارس ایران انجام شده است. این مطالعه به روش کیفی و با رویکرد فراترکیب انجام شد. جامعه پژوهش شامل ۱۸ مطالعه کیفی و ترکیبی مرتبط در بازه زمانی ۱۳۹۰-۱۴۰۳ بود که پس از جستجوی نظام مند در پایگاه های داده داخلی و خارجی و اعمال معیارهای ورود و خروج، انتخاب و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که عوامل موثر بر اجرا در پنج سطح کلان قابل دسته بندی هستند: (۱) عوامل مربوط به سیاست گذاری کلان (تمرکزگرایی افراطی، نظام ارزشیابی آزمون محور، ناهماهنگی سیاست ها)، (۲) عوامل مربوط به سازمان و مدیریت مدرسه (ساختار بوروکراتیک، سبک رهبری مدیران، فرهنگ مدرسه)، (۳) عوامل مربوط به معلم (انگیزه، دانش و مهارت، مشارکت در برنامه ریزی)، (۴) عوامل مربوط به دانش آموز (تفاوت های فردی، پیش دانسته ها، نگرش به یادگیری) و (۵) عوامل مربوط به زمینه و بستر اجرا (منابع و تجهیزات، حمایت والدین، جو اجتماعی-فرهنگی). نتایج حاکی از آن است که تمرکزگرایی افراطی، ضعف در نظام تامین و توانمندسازی معلمان، فقدان انعطاف پذیری در سطوح مدرسه و تاکید افراطی بر آزمون محوری، از مهم ترین موانع موفقیت اجرا هستند. مشارکت معلمان، تمرکززدایی متوازن و توجه به نیازهای بومی مدارس به عنوان پیش نیازهای موفقیت شناسایی شدند.

کلیدواژه ها:

اجرای برنامه درسی ، نظام آموزشی ، ایران ، عوامل موفقیت و شکست ، تمرکزگرایی ، مشارکت معلمان