واکاوی ظرفیت های حکمرانی هوشمند در ارتقای کیفیت خدمات عمومی در ایران: مطالعه ای کیفی

با وجود پیشرفت های فناورانه در دو دهه اخیر، واکاوی نظام مند ظرفیت های بومی حکمرانی هوشمند در ایران با هدف ارتقای کیفیت خدمات عمومی، همچنان مغفول مانده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین ظرفیت ها، شناسایی موانع و تدوین راهبردهای عملیاتی، با رویکرد کیفی توصیفی-تحلیلی انجام شده است. داده های موردنیاز از طریق تحلیل محتوای ۶ سند بالادستی و پیمایش کیفی با مشارکت ۱۲ نفر از خبرگان حوزه های مدیریت دولتی، فناوری اطلاعات و حکمرانی دیجیتال (منتخب به روش هدفمند و گلوله برفی) گردآوری شد. فرایند تحلیل با بهره گیری از رویکرد تماتیک (براون و کلارک، ۲۰۰۶) و کدگذاری نظام مند تا حصول اشباع نظری تداوم یافت. جهت تبیین اولویت های سیاستی، فراوانی تاکید خبرگان بر هر مولفه محاسبه و به عنوان شاخصی از وزن دیدگاه های تخصصی گزارش شد. اعتبار یافته ها نیز از طریق بررسی همکاران و بازبینی خبرگان تامین گردید. در نهایت، با کدگذاری نظام مند، ۲۲۴ کد باز، ۵۴ کد محوری و ۲۲ تم اصلی در شش دسته استخراج شد. یافته ها نشان می دهد «نیروی انسانی جوان و تحصیل کرده» مهم ترین ظرفیت بومی است؛ در مقابل، «جزیره ای بودن داده ها» و «عدم اشتراک گذاری بین دستگاهی» اصلی ترین موانع تحقق حکمرانی هوشمند محسوب می شوند. نتایج همچنین حاکی از آن است که «شفافیت»، کلیدی ترین مولفه در ارتقای کیفیت خدمات عمومی است. این پژوهش در پایان، با تاکید بر ضرورت تصویب قانون جامع حفاظت از داده، استقرار نهاد هماهنگ کننده فراقوه ای و اجرای پروژه های پایلوت، راهبردهایی برای گذار از دولت الکترونیک به حکمرانی هوشمند ارائه می دهد و بر اهمیت تقویت مشارکت فعال شهروندان «هم تولیدی خدمات» در فرایند بهبود خدمات عمومی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی هوشمند ، کیفیت خدمات عمومی ، مشارکت شهروندی ، هوش مصنوعی ، ایران