نگاشت نظامات دولت اسلامی؛ پیش شرط اولیه گذار به حکمرانی تمدن ساز

یکی از چالش های اساسی در نظریه پردازی درباره دولت اسلامی، فقدان چارچوبی منسجم برای احصاء و تنظیم نظامات حکمرانی و تبیین نسبت آن ها با یکدیگر است. در بسیاری از مطالعات موجود، اجزای حکمرانی به صورت بخشی، منفک و غیرمرتبط بررسی می شوند و در نتیجه، امکان ارائه تصویری کل نگر از دولت اسلامی و الزامات آن در مسیر گذار از دولت سازی به تمدن سازی فراهم نمی شود. پژوهش حاضر با هدف ارائه الگویی مفهومی برای احصاء، دسته بندی و تبیین ارتباطات درونی نظامات دولت اسلامی، از رویکردی کیفی و تحلیلی با بهره گیری از منطق ساختاری–کارکردی تلفیقی استفاده کرده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که نظامات دولت اسلامی را می توان در قالب سه دسته به هم پیوسته شامل «نظامات هادی»، «نظامات کارکردی» و «نظامات مدیریتی» صورت بندی کرد. نظامات هادی عهده دار جهت سازی، تثبیت مرزهای هویتی و تنظیم معماری قدرت اند؛ نظامات کارکردی مامور عینیت بخشی به اهداف دولت از طریق تولید خدمات عمومی و تامین نیازهای مادی و معنوی جامعه هستند؛ و نظامات مدیریتی، بسترهای نهادی و اجرایی لازم برای انسجام، هماهنگی، تامین و تخصیص منابع و تبدیل راهبرد به عمل را فراهم می سازند. بر این اساس، هجده نظام کلیدی در این سه محور احصاء و تعریف مفهومی شدند. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که الگوی نظامات سه گانه می تواند به عنوان مبنایی نظری برای مهندسی مجدد ساختار حکمرانی دولت اسلامی، عبور از بخشی نگری و تقویت نگاه سیستمی و تمدنی در سیاست گذاری و مدیریت دولتی به کار گرفته شود.

کلیدواژه ها:

دولت اسلامی ، حکمرانی اسلامی ، تمدن سازی ، نظامات حکمرانی ، مدیریت دولتی