تحول دیجیتال و بازطراحی فرآیندهای اداری: گذار از دولت الکترونیک به دولت هوشمند در نظام اداری ایران

تحول دیجیتال به عنوان یکی از مهم ترین روندهای حکمرانی معاصر، نظام های اداری را با الزامات جدیدی در حوزه تصمیم گیری، ارائه خدمات عمومی و پاسخ گویی مواجه ساخته است. در ایران، اگرچه طی دو دهه اخیر اقدامات متعددی در راستای استقرار دولت الکترونیک انجام شده، اما استمرار بروکراسی پیچیده، فرآیندهای جزیره ای، ضعف یکپارچگی داده ها و غلبه تصمیم گیری های غیر داده محور نشان می دهد که دولت الکترونیک به تنهایی نتوانسته است به تحول ساختاری در نظام اداری منجر شود. در این چارچوب، گذار به «دولت هوشمند» به عنوان مرحله ای پیشرفته تر از تحول دیجیتال، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای ارتقای کارآمدی مدیریت دولتی تلقی می شود. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با استفاده از مرور نظام مند ادبیات علمی، تحلیل اسناد بالادستی و مطالعه تطبیقی تجارب منتخب بین المللی، به بررسی الزامات نهادی، مدیریتی و فرآیندی گذار از دولت الکترونیک به دولت هوشمند در نظام اداری ایران می پردازد. یافته ها نشان می دهد که تحقق دولت هوشمند، بیش از آنکه یک مسئله فناورانه باشد، مستلزم اصلاح سازوکارهای حکمرانی دیجیتال، بازطراحی فرآیندهای اداری، توسعه سرمایه انسانی دیجیتال و نهادینه سازی فرهنگ تصمیم گیری داده محور است. در پایان، مقاله یک مدل مفهومی سیاستی برای گذار تدریجی و بومی سازی شده به دولت هوشمند ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تحول دیجیتال ، دولت الکترونیک ، دولت هوشمند ، بازطراحی فرآیندهای اداری ، حکمرانی دیجیتال ، مدیریت دولتی