طراحی الگوی حکمرانی خدمت رسانی مستمر گروه های جهادی بسیج: مطالعه موردی بازسازی مسکن محرومان تحت پوشش کمیته امداد استان سمنان

گروه های جهادی بسیج به عنوان یکی از مهم ترین تشکل های مردم نهاد برخاسته از انقلاب اسلامی ایران، نقشی بنیادین در تحقق عدالت اجتماعی و خدمت رسانی به اقشار محروم ایفا کرده اند. با وجود تاکیدات رهبر شهید انقلاب بر «همگانی شدن گفتمان جهادی» (آیت الله آیت الله خامنه ای، ۱۳۹۶)، خلا یک مطالعه جامع که به صورت کمی و کیفی الگوی عملیاتی این گروه ها را در شرایط عادی (خدمت رسانی مستمر) تبیین کند، احساس می شود. این پژوهش با هدف شناسایی الگوی خدمت رسانی، تحلیل عملکرد مالی و عملیاتی و تبیین چالش های حکمرانی گروه های جهادی بسیج در استان سمنان انجام شده است. این مطالعه با رویکرد ترکیبی (آمیخته) از نوع اکتشافی متوالی انجام شد. در بخش کیفی، از روش تحلیل محتوای قیاسی استفاده شد. در بخش کمی، داده های مربوط به عملکرد ۲۹ گروه جهادی بسیج در استان سمنان طی سال های ۱۴۰۴-۱۴۰۵ از سامانه جامع کمیته امداد امام خمینی(ره) استخراج گردید. جامعه آماری شامل ۱۷۱ پرونده (شامل ۲۳۴ مورد خدمت) بود. روش نمونه گیری، سرشماری بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۶ و Excel و با روش های آمار توصیفی (فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار) و آمار استنباطی (آزمون کای دو) تحلیل شدند. تحلیل اسنادی نشان داد که الگوی «حکمرانی مشارکتی» (مبتنی بر سه رکن «تصمیم گیری شورایی»، «اجرای داوطلبانه» و «نظارت عمومی و دینی») به عنوان الگوی مطلوب در اسناد بالادستی معرفی شده است. یافته های کمی نشان داد که ۲۹ گروه جهادی در ۷ شهرستان استان سمنان فعال بوده اند. از ۲۳۴ خدمت ارائه شده، به ترتیب «عایق کاری بام» (۳۷ مورد، ۱۵.۸۱ درصد)، «احداث سرویس بهداشتی» (۳۳ مورد، ۱۴.۱۰ درصد)، «سفیدکاری دیوار و سقف» (۳۱ مورد، ۱۳.۲۵ درصد) و «کف سازی با سیمان/موزائیک/سرامیک» (۳۰ مورد، ۱۲.۸۲ درصد) بیشترین فراوانی را داشتند. مجموع کمک های بلاعوض تخصیص یافته ۴۹,۳۵۲,۰۰۰,۰۰۰ ریال (بیش از ۴۹ میلیارد ریال) بود. ۵۷ درصد از خدمات در مناطق روستایی اجرا شده بود. تحلیل جمعیتی نشان داد که ۵۲.۳ درصد از سرپرستان خانوارهای مددجو (۷۸ نفر) را زنان (سرپرست خانوار، مطلقه، فوت همسر) و ۲۳.۵ درصد (۳۵ نفر) را سالمندان بالای ۶۵ سال تشکیل می دهند. آزمون کای دو نشان داد که تفاوت معناداری بین نوع خدمت ارائه شده در مناطق شهری و روستایی وجود دارد. گروه های جهادی بسیج در استان سمنان، یک الگوی موفق و مستمر از خدمت رسانی مردمی به محرومان را به نمایش گذاشته اند که مستقل از وقوع بحران عمل می کند. با این حال، وابستگی مالی به نهادهای دولتی و عدم اجرای الگوی «حکمرانی مشارکتی»، مهم ترین چالش فراروی این حرکت ارزشمند است. پیشنهاد می شود مراجع قانونگذار با الهام از قوانینی همچون «اساسنامه طرح جهاد سازندگی روستاها» (مصوب ۱۳۵۸)، قانونی جامع و فراگیر با موضوع «حکمرانی مشارکتی گروه های جهادی» را مورد بررسی و ارائه قرار دهند.

کلیدواژه ها:

گروه های جهادی ، بسیج سازندگی ، حکمرانی مشارکتی ، خدمت رسانی مستمر ، استان سمنان