سراب مهندسی امر اجتماعی: تحلیل انتقادی راه حل گرایی فناورانه در حکمرانی سیستم های پیچیده فنی-اجتماعی

این مقاله با اتخاذ رویکردی انتقادی، به تحلیل پارادایم «راه حل گرایی فناورانه» در حکمرانی سیستم های پیچیده فنی-اجتماعی می پردازد. راه حل گرایی با تقلیل معضلات عمیق ساختاری، سیاسی و اخلاقی به مسائل فنی بهینه سازی، کارایی محاسباتی و تحلیل داده ها، تلاش می کند مسائل بدخیم را که فاقد پاسخ های قطعی هستند، به مسائلی خوش تعریف و مکانیکی ترجمه کند. این دگردیسی در نظام حکمرانی، پیامدهای ثانویه عمیقی به همراه دارد؛ از جمله زوال عاملیت و فرسایش ظرفیت شناختی انسان به دلیل وابستگی تام به سیستم های هوشمند، و همچنین پدیده متناقض الگوریتم گریزی و پس زدگی ناگهانی سیستم ها به دلیل عدم تحمل خطا. در این نوشتار نشان داده می شود که نفوذ این ایدئولوژی به لایه های تصمیم گیری، به ظهور پدیده هایی همچون حکمرانی الگوریتمی، تکنوپوپولیسم و حکمرانی فنی اخلاقی انجامیده که با غیرسیاسی کردن مسائل عمومی، مشروعیت را به جای فرآیندهای دموکراتیک، صرفا از کارایی خروجی ها اخذ می کنند. در بخش تحلیل موردی، پدیده خلق «مسائل یتیم» در جریان اپلیکیشن های کووید-۱۹ و پارادوکس ریسک در قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا واکاوی شده است. در نهایت، مقاله برای برون رفت از این فانتزی فنی، چارچوب های جایگزینی شامل حرکت به سمت گذار عمیق دوم از طریق تغییر فراقواعد سیستمی، بکارگیری نقاط اهرمی تفکر سیستمی، و اتکا به نظریه حکمرانی تطوری را پیشنهاد می دهد. این چارچوب ها بر چرخش از اخلاق پسینی به اخلاق پیشینی، احیای عاملیت شهروندی و توسعه هوش مصنوعی انسان محور تاکید دارند تا ظرفیت تفکر نقادانه و مدیریت سیاسی تضادها در مواجهه با عدم قطعیت های جهان واقعی ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

راه حل گرایی فناورانه ، مسائل بدخیم ، حکمرانی الگوریتمی ، سیستم های فنی-اجتماعی ، گذار عمیق دوم ، حکمرانی تطوری