حکمرانی داده محور و هوش مصنوعی در بخش عمومی ایران: چارچوبی برای ارتقای شفافیت، پاسخگویی و کارآمدی

تحولات ناشی از گسترش فناوری های دیجیتال و توسعه سریع هوش مصنوعی، الگوهای سنتی حکمرانی در بخش عمومی را دگرگون کرده و زمینه شکل گیری رویکردهای نوینی همچون حکمرانی داده محور را فراهم ساخته است. در این رویکرد، داده ها به عنوان منبعی راهبردی برای تصمیم گیری مبتنی بر شواهد مورد استفاده قرار گرفته و امکان ارتقای شفافیت، تقویت پاسخگویی و افزایش کارآمدی سازمان های دولتی فراهم می شود. با وجود پیشرفت های قابل توجه در بسیاری از کشورها در بهره گیری از تحلیل داده و هوش مصنوعی در حکمرانی عمومی، استقرار نظام مند این رویکرد در کشورهای در حال توسعه، از جمله ایران، همچنان با چالش هایی نظیر ضعف زیرساخت های داده، پراکندگی منابع اطلاعاتی، نبود چارچوب های حکمرانی داده و ملاحظات حقوقی و اخلاقی مواجه است. هدف این پژوهش ارائه چارچوبی مفهومی برای استقرار حکمرانی داده محور مبتنی بر هوش مصنوعی در بخش عمومی ایران با تاکید بر ارتقای شفافیت، پاسخگویی و کارآمدی است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش کیفی بوده و با استفاده از رویکرد مرور نظام مند ادبیات انجام شده است. تحلیل ادبیات حاکی از آن است که استقرار حکمرانی داده محور مستلزم فراهم سازی پیش نیازهای نهادی، حقوقی و فناورانه از جمله ایجاد زیرساخت های یکپارچه داده، تدوین چارچوب های حقوقی و اخلاقی برای کاربرد داده و هوش مصنوعی، توسعه سرمایه انسانی دیجیتال و استقرار سازوکارهای نظارت و پاسخگویی است. بر این اساس، چارچوبی مفهومی شامل سه بعد «زیرساخت ها و پیش نیازهای نهادی»، «سازوکارهای بهره گیری از داده و هوش مصنوعی» و «پیامدهای حکمرانی» ارائه می شود که می تواند زمینه ارتقای شفافیت، پاسخگویی و کارآمدی در بخش عمومی ایران را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی داده محور ، هوش مصنوعی ، بخش عمومی ، شفافیت ، پاسخگویی ، کارآمدی ، دولت هوشمند