جایگاه عدالت، مشارکت و کارآمدی در الگوهای حکمرانی: مقایسه رویکرد اسلامی و غربی

حکمرانی به عنوان یکی از مهم ترین مفاهیم علوم سیاسی و مدیریت دولتی، در دهه های اخیر با شاخص هایی همچون عدالت، مشارکت و کارآمدی مورد ارزیابی قرار گرفته است. با وجود تاکید مشترک رویکردهای اسلامی و غربی بر اهمیت این مولفه ها، مبانی معرفتی، اهداف غایی و شیوه تحقق آن ها در دو الگو تفاوت های قابل توجهی دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه عدالت، مشارکت و کارآمدی در الگوهای حکمرانی و مقایسه رویکرد اسلامی و غربی، از روش توصیفی تحلیلی و مطالعه اسنادی بهره گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در رویکرد غربی، کارآمدی و مشارکت عمدتا در چارچوب عقلانیت ابزاری، پاسخگویی سیاسی و افزایش اثربخشی نهادهای عمومی تعریف می شوند و عدالت نیز بیشتر ناظر بر برابری حقوقی و فرصت ها است. در مقابل، در رویکرد اسلامی، عدالت به عنوان بنیادی ترین اصل حکمرانی و غایت نظم سیاسی تلقی شده و مشارکت و کارآمدی در خدمت تحقق عدالت، کرامت انسانی و مصالح عمومی قرار می گیرند. همچنین، مشروعیت حکمرانی در اندیشه اسلامی علاوه بر مقبولیت اجتماعی، مبتنی بر ارزش های الهی و اخلاقی است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که الگوی حکمرانی اسلامی ضمن پذیرش ضرورت مشارکت مردمی و کارآمدی نهادی، این دو مولفه را در چارچوب عدالت محوری و ارزش های اخلاقی بازتعریف می کند. از این رو، تفاوت اصلی دو رویکرد نه در اصل توجه به عدالت، مشارکت و کارآمدی، بلکه در مبانی فلسفی، سلسله مراتب ارزشی و اهداف نهایی حکمرانی قابل مشاهده است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ، عدالت ، مشارکت ، کارآمدی ، حکمرانی اسلامی ، حکمرانی غربی ، مدیریت دولتی