تبارشناسی «عدالت اداری» در منابع اسلامی و نسبت آن با شاخص های جهانی حکمرانی

پژوهش حاضر با روش اجتهادی تحلیلی و با رویکرد تبارشناختی گفتمانی به بازخوانی مفهوم «عدالت اداری» در منابع اصیل اسلامی اعم از قرآن کریم، سنت معصومین (ع)، فقه امامیه و متون اخلاقی سیاسی و سپس نسبت سنجی آن با شاخص های رایج جهانی حکمرانی (شاخص های جهانی حکمرانی و شاخص ادراک فساد) می پردازد. نوآوری بنیادین مقاله در احیای مفهوم «عدالت به مثابه نظام واره ی تقوا و امانت» در برابر رویکردهای نئولیبرال و اثبات ناهمخوانی های معرفتی و روش شناختی در مولفه هایی چون شفافیت صوری، کارآمدی کمی و پاسخگویی رویه ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شاخص های جهانی حکمرانی عمدتا بر پایه ی فلسفه ی سیاسی لیبرال، فردگرایی روش شناختی و غایت گرایی سکولار تدوین شده اند و به ناگزیر غایت گرایی اخلاقی عبادی و بعد باطنی عدالت را نادیده می گیرند؛ در حالی که در منابع اسلامی، عدالت اداری نه یک شاخص رویه ای و کمی، بلکه حقیقتی وجودی و فرایندی ذومراتب است که از سه رکن اساسی «مراقبه ی درونی کارگزار»، «حسن ظاهر و باطن در تعامل با ارباب رجوع» و «عدم تفاوت میان خویشاوند و بیگانه در اجرای حکم» شکل می گیرد. روش پژوهش در این مقاله، «اجتهاد نظام ساز» با تکیه بر منابع دست اول فقهی (کتب اربعه، مکاسب شیخ انصاری، جواهر الکلام) و تفسیر موضوعی قرآن کریم به سبک علامه طباطبایی، همراه با تحلیل محتوای کیفی متون و تطبیق نظام مند با شاخص های جهانی است. پژوهش در گام نهایی با ارائه ی چارچوب مفهومی «عدالت اداری متعهدانه» به عنوان جایگزین بومی و تمدنی، راهکارهای عملیاتی پنج گانه ای برای بازنگری در ارزیابی های بین المللی نظام اداری جمهوری اسلامی ایران و طراحی شاخص های بومی مبتنی بر فقه نظام ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

عدالت اداری ، تبارشناسی ، شاخص های جهانی حکمرانی ، فقه نظام ، اجتهاد نظام ساز ، شاخص ادراک فساد