بازخوانی مقایسه ای «امر به معروف و نهی از منکر» با «سازوکارهای نظارت همگانی» در مدیریت دولتی نوین

هدف: این پژوهش با هدف بازخوانی مقایسه ای نهاد «امر به معروف و نهی از منکر» در فقه سیاسی شیعه با «سازوکارهای نظارت همگانی» در مدیریت دولتی نوین انجام شده است. روش: پژوهش به روش تطبیقی تحلیلی با رویکرد اجتهادی انجام شد. داده ها از منابع دسته اول فقهی (کتب شیخ طوسی، محقق حلی، شهید اول و ثانی، صاحب جواهر، امام خمینی) و نیز متون کلاسیک و جدید مدیریت دولتی (مانند آثار آبراهامسون، فلدمن، روزنبلوم و بودو) گردآوری گردید. برای تحلیل از الگوی تطبیقی بردی (Bereday) استفاده شد. یافته ها: پژوهش نشان می دهد هرچند امر به معروف و نظارت همگانی در ظاهر هدفی مشترک (کنترل قدرت و ارتقای اخلاق حرفه ای) دارند، اما در مبانی انسان شناختی، قلمرو، ضمانت اجرایی و ساختار با یکدیگر تفاوت های بنیادین دارند. امر به معروف متکی بر «تکلیف شرعی عینی» و «ولایت عمومی مومنان» است، در حالی که نظارت همگانی بر مبنای «حق شهروندی» و «شفافیت رویه ای» شکل گرفته است. نوآوری: ارائه «نظریه ی تکامل یافته نظارت ولایی» به عنوان الگویی ترکیبی که ضمن حفظ مبانی فقهی، از سازوکارهای نوین نظارت عمومی بهره می برد. نتیجه گیری: طراحی الگوی «نظارت اسلامی مردمی» می تواند شکاف میان فقه سنتی و مدیریت دولتی معاصر را پر کند.

کلیدواژه ها:

امر به معروف و نهی از منکر ، نظارت همگانی ، مدیریت دولتی نوین ، فقه سیاسی شیعه ، شفافیت ، حقوق شهروندی