بازاندیشی مسئله معناشناختی حکمرانی در ایران

در دو دهه اخیر، «حکمرانی» به یکی از دال های پربسامد و محوری در ادبیات دانشگاهی و سیاستی ایران تبدیل شده است. علی رغم گسترش روزافزون کاربست، این دال با تثبیت معنایی واحد یا مورد اجماع همراه نبوده است. ادبیات بین المللی حکمرانی مملو از تعاریف، روایت ها و اشکال نظری متفاوتی است که هر یک معنایی متمایز و گاها متضاد از حکمرانی برساخت می کنند. در ایران نیز پژوهشگران بارها به ابهام مفهومی، تشتت معنایی و چندمضمونی این اصطلاح اشاره کرده اند. متعاقبا، بخش عمده این مطالعات کوشیده اند از طریق ارائه تعریف جامع تر، گونه شناسی تعاریف موجود، یا نقد برخی کاربردهای رایج، این وضعیت را سامان دهند. در نتیجه، پرسشی مقدماتی تری تا حد زیادی مسکوت مانده است: با وجود گذر دو دهه از ظهور گسترده این دال در پژوهش ایرانی، هنگامی که ایرانیان دال «حکمرانی» را در فضای اندیشه ی فارسی به کار می برند، «حکمرانی» دقیقا چه دلالت ها، وجوه معنایی و نقش های زبانی را حمل می کند؟ اهمیت پرسش از معنای این دال در اذهان ایرانیان، با اشاره به ماهیت بومی حکمرانی و وابستگی معنای برساخت شده هر دال به بافتار زبانی، نهادی، فکری، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی هر سرزمین برجسته می شود. مقاله حاضر با الهام از رویکرد تاریخ مفهومی و با توجه به تمایز میان ارجاع و معنا، استدلال می کند که جهت حصول آنچه بیان ایرانیان از این دال بر آن دلالت دارد، باید میدان معنایی آن در کاربردهای حقیقی بازسازی شود. بر همین اساس، تشتت معنایی حکمرانی در ایران پیش از مسئله ای برای رفع و کسب اجماع، خود ابژه ی مطالعه تجربی تلقی می شود. مقاله ضمن صورت بندی این مسئله، راهبردی پژوهشی برای بازسازی الگوهای معنایی دال حکمرانی در متون دانشگاهی فارسی، جهت احصا وجوه معنایی متنوع این دال، ارائه می کند. انتظار می رود چنین رویکردی افزون بر روشن تر ساختن نحوه معنابخشی به حکمرانی در ایران، امکان مطالعه تاریخ تحول این دال و بررسی نسبت آن با حوزه های مختلف دانش را نیز فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ، مدیریت دولتی ، تشتت معنایی ، سیاستگذاری عمومی ، گفتمان دانشگاهی ایران ، تاریخ مفهومی