اجتهاد مدیریتی در نظام اداری ایران: مبانی نظری، کارکردها و چالش های عملیاتی سازی

هدف این مقاله، تبیین چیستی، مبانی نظری، کارکردها و چالش های عملیاتی سازی مفهوم نوظهور اجتهاد مدیریتی در نظام اداری ایران است. اجتهاد مدیریتی عبارت است از تلاش روشمند برای استنباط اصول و راهکارهای مدیریت از منابع اسلامی با بهره مندی همزمان از دانش روز مدیریت. روش پژوهش، تحلیل مفهومی از نوع مطالعات نظری و کتابخانه ای بوده و داده ها از طریق مرور نظام مند منابع داخلی و خارجی گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که اجتهاد مدیریتی از مبانی معرفت شناختی مبتنی بر تفکیک ارزش های ثابت و روش های متغیر و روش شناسی شش گامه شامل صورتبندی مسئله، جستجو در منابع دروندینی، استنباط اصول کلی، مراجعه به منابع بروندینی، تلفیق و اعتبارسنجی برخوردار است. این مفهوم پنج کارکرد عمده در نظام اداری ایران دارد: حل مسئله مسائل نوپدید، تولید نظریه بومی مدیریت دولتی، ارزیابی و تنقیح الگوهای وارداتی، تدوین خط مشی های عمومی با پشتوانه دینی، و توانمندسازی مدیران در تصمیم گیری اخلاقی. با این حال، عملیاتی سازی آن با هفت دسته چالش جدی شامل چالش دانشی و مهارتی، ساختاری و نهادی، قانونی و مقرراتی، فرهنگی و نگرشی، روش شناختی و نظری، منابع و زیرساخت، و نظارتی و پاسخگویی روبه رو است. نتیجه آنکه اجتهاد مدیریتی علی رغم پتانسیل نظری بالا، به دلیل موانع ساختاری و فرهنگی هنوز فاصله زیادی تا تبدیل شدن به رویه ای عملی در نظام اداری ایران دارد.

کلیدواژه ها:

اجتهاد مدیریتی ، مدیریت دولتی اسلامی ، نظام اداری ایران ، بومی سازی مدیریت ، روش شناسی مدیریت اسلامی