گره بنیادین حکمرانی امر امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران

مسئله حکمرانی امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران طی دهه های اخیر بیش از آنکه از کمبود ظرفیت های عملیاتی یا نهادی رنج ببرد، با یک خلا راهبردی بنیادین مواجه بوده است؛ فقدان سند مدون و یکپارچه «استراتژی امنیت ملی». این مقاله با رویکردی انتقادی و مسئله محور، به بازاندیشی در پیامدهای این خلا برای حکمرانی امر امنیت ملی در جمهوری اسلامی ایران می پردازد. پرسش اصلی آن است که نبود یک سند بالادستی صریح و اجماعی چگونه بر انسجام سیاستی، هماهنگی نهادی و قابلیت پیش بینی پذیری در حوزه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران تاثیر گذاشته است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که در غیاب چنین سندی، حکمرانی امنیت ملی در ایران به طور فزاینده ای با چندپارگی مفهومی، تداخل کارکردی نهادها، و غلبه رویکردهای واکنشی و مقطعی مواجه شده است. اگرچه اسناد بالادستی متعددی در حوزه های دفاعی، سیاست خارجی و توسعه وجود دارند، اما این اسناد فاقد کارکرد تجمیعی و راهبردی یک «استراتژی امنیت ملی» به معنای دقیق آن هستند؛ به گونه ای که اولویت های امنیتی، تهدیدات، فرصت ها و نسبت آن ها با منابع و اهداف کلان به صورت شفاف و منسجم تعریف نشده اند. این وضعیت، به ویژه در بستر موقعیت ژئوپلیتیکی حساس ایران، موجب افزایش هزینه های تصمیم گیری، کاهش کارایی سیاستی و محدود شدن ظرفیت کنش فعال در محیط منطقه ای و بین المللی شده است. مقاله با نقد ضمنی رویکردهای موجود، استدلال می کند که استمرار این خلا نه صرفا یک نقصان فنی، بلکه بازتابی از چالش های عمیق تر در سطح حکمرانی، از جمله نبود اجماع راهبردی، ابهام در تعریف منافع ملی، و پراکندگی مراکز تصمیم سازی است. در نهایت، بر ضرورت گذار از وضعیت کنونی به سوی تدوین سندی جامع، منعطف و مبتنی بر اجماع نخبگانی تاکید می شود که بتواند به عنوان مرجع هماهنگ کننده سیاست های امنیتی جمهوری اسلامی ایران عمل کرده و زمینه ساز ارتقای انسجام، کارآمدی و آینده نگری در حکمرانی امنیت ملی باشد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی ، امر امنیت ملی ، استراتژی امنیت ملی ، خلا راهبردی ، منافع ملی ، انسجام سیاستی ، ایران