از معماری ایستا تا هوشمند: تدوین مدل مفهومی معماری فرودگاه تاب آور مبتنی بر دوقلوی دیجیتال

فرودگاه ها به عنوان زیرساخت های حیاتی حمل و نقل با چالش های فزاینده ای نظیر رشد تقاضای مسافری که بر اساس گزارش IATA تا سال ۲۰۲۶ به ۵.۲ میلیارد نفر می رسد، بحران های طبیعی مانند سیل و طوفان، حملات سایبری و اختلالات عملیاتی انسان ساز روبرو هستند که معماری سنتی ایستا را ناکارآمد نشان می دهد و تاب آوری چندبعدی را تضعیف می کند. مسئله پژوهش حاضر این است که چگونه می توان با بهره گیری از فناوری دوقلوی دیجیتال، مدلی مفهومی برای معماری فرودگاه تاب آور تدوین کرد که تاب آوری پیش کنشی، واکنشی، اضطراری و بازتوانی را در لایه های کالبدی، سایبری و عملیاتی تقویت نماید؟ اهداف پژوهش شامل شناسایی خلاهای موجود در ادبیات پژوهشی نظیر فقدان مدل یکپارچه، استخراج مولفه های کلیدی تاب آوری و دوقلوی دیجیتال در معماری فرودگاه و پیشنهاد چارچوبی برای ارتقای ایمنی و کارایی فرودگاه ها است. روش تحقیق آمیخته اکتشافی متوالی است که در فاز کیفی از تحلیل محتوای کیفی منابع کتابخانه ای، گزارش ها، مقالات علمی و کتاب های تخصصی و میدانی با توجه به تجربه اجرایی قابل توجه نویسنده اول برای سنتز نظری مولفه های علمی و روابط استفاده شده است. نتایج نشان دهنده مدل مفهومی با سه لایه کالبدی (معماری انعطاف پذیر برای ترمینال ها، باند و تاسیسات)، دیجیتال (دوقلوی پویا با مدل سازی واقعی زمان، شبیه سازی بحران و پیش بینی اختلالات) و مدیریتی (تصمیم گیری تاب آور برای پیش بینی، واکنش و بازیابی) است که هم افزایی آنها فرودگاه را به سامانه ای یادگیری محور تبدیل کرده، اختلالات زنجیره ای را کاهش می دهد و ظرفیت عملیاتی را افزایش می بخشد. نتیجه گیری پژوهش بر نظریه هم افزایی سه لایه ای تاکید دارد که تاب آوری را نه به عنوان ویژگی الحاقی بلکه ذاتی سیستم فرودگاهی می بیند. پیشنهاد مهم آن اجرای پروژه های پایلوت کوچک مقیاس در فرودگاه های ایرانی مانند مهرآباد برای آزمون عملی مدل و آموزش میان رشته ای نیروی انسانی است تا پیاده سازی سراسری تسهیل شود.

کلیدواژه ها:

مدل ، مفهومی ، معماری ، فرودگاه ، تاب آوری ، دوقلوی دیجیتال