بررسی نقش و کارکرد سایه بانها و آفتابگیرها در معماری بومی مناطق گرم ایران

قلیم گرم و خشک ایران با تابش شدید، خورشید نوسان زیاد دما و رطوبت اندک همواره معماران بومی را به جست وجوی راهکارهایی برای ایجاد آسایش حرارتی و بصری واداشته است. یکی از مهم ترین این راهکارها استفاده از سایه بان ها و آفتابگیرها در سطوح مختلف بنا و بافت شهری است. پژوهش حاضر با هدف تحلیل عملکرد اقلیمی و زیبایی شناختی این عناصر به مطالعه تطبیقی گونه های مختلف سایه بان ها در معماری بومی شهرهای یزد، کاشان، کرمان، طبس و سیستان پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که تنوع گونه ای سایه بان ها شامل ایوان، رواق، ساباط، تابش بند، پیش آمدگی بام و سایه بان های نی بافته، متناسب با شرایط تابش خورشید، جهت باد و مصالح محلی شکل گرفته است. این عناصر با کنترل نور مستقیم، افزایش سطوح سایه و تسهیل تهویه طبیعی نقش موثری در بهبود آسایش حرارتی ایفا می کنند. علاوه بر عملکرد اقلیمی سایه بان ها، در معماری بومی واجد معناهای فرهنگی و هویتی نیز هستند و بازی نور و سایه در آنها جلوه ای شاعرانه از فضا می آفریند. در پایان پیشنهادهایی برای احیای اصول طراحی سایه بان ها در معماری معاصر ایران به منظور ارتقای پایداری حرارتی و کاهش مصرف انرژی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

سایه بان ، آفتابگیر ، معماری بومی ، اقلیم گرم و خشک ، طراحی پایدار