بررسی نقش و تاثیرات دلبستگی به مکان با هدف ارتقاء هویت بخشی در محلات شهری نمونه موردی محله سنگ سیاه (شیراز)

یکی از عوامل کلیدی در ارتقای کیفیت فضاهای شهری تقویت حس تعلق به مکان است. مفاهیمی چون دلبستگی به مکان، هویت مکانی و حس مکان قابلیت تبیین کیفیت پیوند فرد با محیط را دارند. حس مکان پیوندی میان انسان و محیط است که در برگیرنده ابعاد متنوع انسانی و مکانی با ویژگی های ویژه خود می باشد. در این میان دلبستگی به مکان عامل پیوند دهنده عناصر کالبدی، فعالیت ها و برداشت های ذهنی از مکان به شمار می آید؛ به نحوی که این حس موجب تبدیل یک فضا به محیطی دارای ویژگی های احساسی و رفتاری منحصر به فرد برای افراد می شود. از آنجا که محله های سنتی و بافت های قدیمی به عنوان پویاترین و اصیل ترین فضاهای زیستی شهروندان محل بروز هویت و نمود ارزش های فرهنگی و اعتقادی به شمار می روند، می توان تاکید کرد که این محله ها در ابعاد معنایی، عملکردی و کالبدی نقش مهمی در تقویت حس دلبستگی افراد به محیط های شهری دارند. بر همین اساس این پژوهش ضمن واکاوی مفهوم دلبستگی به مکان و ابعاد گوناگون آن و با ارائه شاخص های سنجش این دلبستگی به بررسی نقش آن در ارتقاء مطلوبیت و هویت بخشی محله های قدیمی و سنتی می پردازد. پایه تحقیقات حاضر مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و شواهد تجربی پیرامون سنجش دلبستگی به مکان در یکی از بافت های تاریخی شیراز یعنی محله سنگ سیاه استوار است. نتایج به دست آمده نشان می دهد که حس دلبستگی و تعلق جمعی در این محله به ویژه به واسطه وجود اماکن تاریخی بسیار قوی و موثر است. بر این مبنا یافته های این پژوهش می تواند راهکارهایی مناسب برای تقویت حس تعلق به اماکن تاریخی به ویژه با محوریت محله های شهری ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

دلبستگی به مکان ، هویت ، حس تعلق به مکان ، بافت بومی ، محلات شهری ، شیراز