مروری بر کاربرد مدلهای تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) در مدیریت ریسکهای HSE

مدیریت ریسک در حوزه ایمنی بهداشت شغلی و محیط زیست (HSE) به عنوان یکی از ارکان اساسی پایداری و بهره وری در صنایع پرخطر شناخته می شود. پیچیدگی چندوجهی بودن و گاه تعارض معیارها در ارزیابی ریسک ها ضرورت بهره گیری از رویکردهای تصمیم گیری پیشرفته را بیش از پیش نمایان ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نظام مند مطالعات مرتبط با به کارگیری مدل های تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) در مدیریت ریسک های HSE انجام شد. این مرور نظام مند با استفاده از چارچوب ساختاریافته روش SLR و تحلیل محتوای کیفی، به بررسی منابع علمی منتشر شده در بازه زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ در پایگاه های معتبری همچون ScienceDirect، Scopus، SpringerLink و IEEE Xplore پرداخت. در مرحله ابتدایی ۹۰۴۷ مقاله شناسایی شد که پس از غربالگری و اعمال معیارهای حذف ۱۰ مقاله با بیشترین انطباق مفهومی انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که مدل هایی مانند AHP و TOPSIS و ابزارهای تحلیل نظیر FMEA و تکنیک دلفی در ترکیب با منطق فازی در شرایط عدم قطعیت می توانند عملکرد قابل توجهی در فرایند اولویت بندی ریسک ها و تصمیم گیری ایفا نمایند. تحلیل ها نشان داد که مدل های MCDM فازی با فراهم آوردن بستری برای ترکیب نظر خبرگان، لحاظ کردن همزمان معیارهای کمی و کیفی و پردازش عدم قطعیت ها به ابزاری قدرتمند برای تصمیم گیری در فضای پیچیده صنعتی بدل شده اند، همچنین شکاف هایی نظیر عدم یکپارچگی روش ها، کمبود مطالعات بین رشته ای و ضعف در بومی سازی مدل ها برای صنایع خاص از جمله چالش هایی هستند که در مسیر توسعه این حوزه شناسایی شد. یافته های این پژوهش می تواند به عنوان مبنایی برای طراحی مدل های نوآورانه و راهبردهای بهینه مدیریت ریسک در محیط های صنعتی آینده مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک ، HSE ، تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) ، ارزیابی ریسک ، مدلسازی