بررسی کارایی و بهره وری انرژی در تولید سیب زمینی شهرستان کبودرآهنگ

امنیت غذایی جهانی در قرن بیست و یکم با چالش دوگانه افزایش جمعیت و محدودیت های زیست محیطی روبروست. در این میان بخش کشاورزی به عنوان مصرف کننده اصلی انرژی و منابع نیازمند ارزیابی کارایی خود است. این مطالعه با هدف تحلیل کارایی انرژی در تولید سیب زمینی در شهرستان کبودرآهنگ استان همدان انجام شد. داده های میدانی از ۱۵۴ کشاورز در سال زراعی ۱۴۰۲ - ۱۴۰۱ با استفاده از پرسشنامه جمع آوری گردید. انرژی ورودی و خروجی با ضرایب استاندارد محاسبه و شاخص هایی چون نسبت انرژی، بهره وری انرژی، انرژی ویژه و انرژی خالص ارزیابی شد، همچنین، تاثیر نهاده های مختلف بر عملکرد با تخمین تابع تولید کبداگلاس بررسی گردید. یافته ها نشان داد کل انرژی ورودی ۶۱۳۸۵.۷ مگاژول در هکتار است که بیشترین سهم از انرژی ورودی متعلق به کود شیمیایی (۵۴.۸ درصد) و پس از آن بذر (۲۵.۴ درصد) و آب (۱۳.۸ درصد) بود. انرژی خروجی (محصول) ۱۳۰۱۲۵.۲ مگاژول در هکتار محاسبه شد. نسبت انرژی، کارایی مصرف انرژی ۱.۸۸ به دست آمد. بهره وری انرژی ۵۲ کیلوگرم بر مگاژول و انرژی ویژه ۱.۹۱ مگاژول بر کیلوگرم بود که حاکی از مصرف بالای انرژی برای تولید هر واحد محصول است. انرژی خالص مثبت و معادل ۶۱۱۶۰.۵ مگاژول در هکتار محاسبه شد. نتایج تابع تولید نشان داد انرژی، بذر، آب، کود شیمیایی، نیروی کار و ماشین آلات تاثیر مثبت و معناداری بر عملکرد دارند، در حالی که انرژی سموم اثر منفی داشته است. در مجموع نظام تولید سیب زمینی در منطقه اگرچه مازاد انرژی خالص تولید می کند اما وابستگی شدیدی به نهاده های انرژی بر تجدیدناپذیر دارد و از بهره وری پایین انرژی رنج می برد. برای بهبود پایداری و کارایی مدیریت بهینه نهاده ها به ویژه کود و بذر، ارتقای روش های آبیاری، استفاده از ارقام پربازده و بازنگری در سیاست های یارانه ای پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

تابع تولید کبداگلاس ، بهره وری انرژی ، سیب زمینی ، شهرستان کبودرآهنگ ، کارایی انرژی