بررسی تحلیلی میزان تجمع سرب، کادمیم و آرسنیک در برنج کشت شده با آبهای سطحی آلوده به پسابهای صنعتی؛ یک مطالعه مفهومی و مروری

ایران برنج به عنوان یکی از اصلی ترین غلات در سبد غذایی بیش از نیمی از جمعیت جهان نقشی استراتژیک در امنیت غذایی ایفا می کند. با این حال، کشت این محصول در اراضی نزدیک به مناطق صنعتی و استفاده از آبهای سطحی که پذیرنده انواع پسابهای شهری و صنعتی هستند، آن را در معرض آلودگی به فلزات سنگین و شبه فلزات سمی نظیر سرب (Pb)، کادمیم (Cd) و آرسنیک (As) قرار داده است. این عناصر به دلیل سمیت بالا، عدم تجزیه پذیری بیولوژیک و قابلیت تجمع در زنجیره غذایی، تهدیدی جدی برای سلامت عمومی محسوب می شوند. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با اتکا به مطالعات کتابخانه ای گسترده به بررسی جامع و چندوجهی پدیده تجمع این سه عنصر در برنج آبیاری شده با آبهای آلوده می پردازد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی، طبقه بندی و تحلیل انتقادی دانش موجود، شناسایی روندهای پژوهشی برجسته سازی شکاف های تحقیقاتی و ارائه یک چارچوب مفهومی برای درک بهتر دینامیک آلودگی و ارزیابی ریسک آن است. در این راستا ضمن بررسی مبانی نظری مرتبط با منشا، سمیت و مسیرهای انتقال این آلاینده ها در اکوسیستم شالیزار، یافته های کلیدی پژوهش های داخلی و خارجی با تاکید بر ۶ سال اخیر مورد واکاوی قرار گرفته است. نتایج تحلیل ها نشان می دهد که غلظت این عناصر در بسیاری از مناطق مورد مطالعه در ایران و جهان فراتر از حدود مجاز تعیین شده توسط استانداردهای ملی و بین المللی نظیر (WHO/FAO) است که این امر می تواند منجر به خطرات بهداشتی غیرسرطان زا (با شاخص خطر (THQ)) و سرطان زا با شاخص (CR) برای مصرف کنندگان به ویژه گروه های آسیب پذیر مانند کودکان شود. این مقاله با ارائه یک مدل مفهومی مبتنی بر یافته ها و شناسایی چالش های کلیدی مسیرهای پژوهشی آتی را ترسیم کرده و پیشنهادهای کاربردی و سیاستی را در سه سطح کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت جهت مدیریت و کاهش این معضل زیست محیطی بهداشتی ارائه می نماید.

کلیدواژه ها:

فلزات سنگین ، آرسنیک ، برنج (Oryza sativa) ، پساب صنعتی ، آبهای سطحی ، ارزیابی خطر سلامت ، تجمع زیستی