تدوین چارچوب بومی سازی مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان برای طراحی معماری کم مصرف در اقلیم سرد اردبیل

افزایش سهم بخش ساختمان در مصرف انرژی و محدودیت کارایی رویکردهای یکسان در مواجهه با شرایط اقلیمی متفاوت، ضرورت بازنگری در نحوه به کارگیری ضوابط انرژی در معماری ایران را برجسته ساخته است. در این میان، اقلیم سرد اردبیل به دلیل زمستان های طولانی، شدت بالای نیاز گرمایشی و حساسیت زیاد ساختمان ها نسبت به اتلاف حرارت، بستری مناسب برای بررسی امکان بومی سازی مبحث ۱۹ مقررات ملی ساختمان به شمار می آید. هدف این پژوهش، تبیین سازوکاری برای تبدیل الزامات عمومی و فنی مبحث ۱۹ به راهبردهای طراحی معماری کم مصرف و اقلیم پاسخ در شهر اردبیل است. روش تحقیق، کیفی-تحلیلی و مبتنی بر مطالعات اسنادی، تحلیل محتوای مبحث ۱۹ و سنتز مفهومی میان ادبیات تخصصی معماری اقلیمی، طراحی انرژی محور و پژوهش های مرتبط با ساختمان در اقلیم سرد است. نتایج پژوهش نشان می دهد که در اقلیم سرد اردبیل، کارآمدی مبحث ۱۹ تنها در صورتی تحقق می یابد که ضوابط آن از سطح کنترل جزئیات فنی فراتر رفته و به بخشی از فرایند شکل گیری فرم، سازمان فضایی، طراحی پوسته و مدیریت سامانه های انرژی تبدیل شود. بر این اساس، یک مدل چهارلایه شامل لایه های شناختی، معماری، فنی-اجرایی و سامانه ای تدوین شد. این مدل نشان می دهد که طراحی کم مصرف در اردبیل باید بر پایه فشردگی کنترل شده فرم، جهت گیری مناسب، زون بندی حرارتی، بازشوهای هدفمند، پوسته کم نشست، مصالح با عملکرد حرارتی مناسب و سامانه های کنترلی هوشمند استوار باشد. یافته ها همچنین مشخص کرد که فرم ساختمان در این اقلیم یک متغیر راهبردی و پوسته ساختمان یک سامانه فعال-منفعل است که باید به طور هم زمان نقش حفاظتی، تنظیمی و بهره بردار از انرژی محیطی را ایفا کند. نوآوری پژوهش در ارائه چارچوبی مفهومی برای ترجمه ضوابط مقرراتی به تصمیم های طراحی بومی است؛ چارچوبی که می تواند در ارتقای کیفیت معماری، کاهش مصرف انرژی و افزایش انطباق ساختمان با شرایط اقلیمی اردبیل موثر واقع شود.

کلیدواژه ها:

مبحث ۱۹ ، معماری کم مصرف ، اقلیم سرد اردبیل ، بومی سازی ، مقررات ملی ساختمان