نقش الگوهای بومی در معماری بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی

بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی، به عنوان یکی از برجسته ترین آثار معماری دوره صفویه آرامگاه بنیانگذار سلسله صفویه، همواره مورد توجه محققان معماری اسلامی بوده است. با این حال، بخش عمده ای از تحلیل های پیشین بر فرم های سبک شناسانه حکومتی و تزیینات فاخر متمرکز بوده اند، در حالی که ریشه های عمیق تر کالبدی و فنی آن در سنت های معماری بوم منطقه آذربایجان نادیده گرفته شده است. هدف این پژوهش، فراتر رفتن از تحلیل سطحی سبک شناسی و کالبدشکافی نقش بنیادین الگوهای ساخت، مصالح محلی، و سازماندهی فضایی بومی در شکل گیری ساختار این مجموعه منحصر به فرد است. یافته های اصلی پژوهش نشان میدهد که بقعه شیخ صفی الدین، علیرغم تزئینات نفیس صفوی، در هسته سازه ای و سازماندهی اقلیمی خود، بازتابی دقیق از دانش ساخت محلی آذربایجان، به ویژه در گنبدسازی، استفاده استراتژیک از مصالح مقاوم در برابر سرما (آجر و سنگ محلی) و توالی فضایی مبتنی بر الگوی خانقاهی منطقه ای است. این الگوهای بومی نه تنها بر پایداری و کارایی بنا تاثیر گذاشته اند، بلکه به شکلی ظریف در تزیینات (مانند شیوه های کاشیکاری و هنر چوب) نیز نفوذ کرده اند. نتیجه گیری حاکی از آن است که بقعه اردبیل نمونه ای کم نظیر از تلفیق موفقیت آمیز ایدئولوژی سیاسی-مذهبی نوین صفوی با بنیان های سخت افزاری و فضایی معماری بومی منطقه است که منجر به خلق اثری با ماندگاری و کارکردی فراتر از زمان خود شده است.

کلیدواژه ها:

معماری بومی ، الگوهای بومی ، شیخ صفی الدین اردبیلی ، معماری صفویه