تحلیل دیدگاه شهروندان در توسعه شهر مشارکت پذیر -مطالعه موردی شهر نجف آباد

امروزه با افزایش جمعیت شهرنشین و پیچیدگی روزافزون مسائل شهری، مدیریت کارآمد و توسعه پایدار شهرها در گرو جلب مشارکت فعال شهروندان و ذی نفعان است. در این راستا، گذر از مدیریت سنتی به حکمروایی مشارکتی، به عنوان راهبردی اساسی برای کاهش چالش های محیط زیستی، اجتماعی و اقتصادی مطرح می شود. شهر نجف آباد به عنوان چهارمین شهر پرجمعیت استان اصفهان، با وجود ظرفیت های قابل توجه، با مسائلی نظیر نادیده گرفته شدن نقش مردم در اداره امور شهری مواجه است. این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل فرصت ها و چالش های پیش روی توسعه شهر مشارکت پذیر از منظر کارشناسان حوزه شهری و تدوین راهبردهای بهبود در ابعاد کالبدی، زیست محیطی، اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی انجام شده است. این تحقیق از نظر هدف، توسعه ای و از حیث ماهیت، توصیفی-تحلیلی و پیمایشی است. داده ها با استفاده از روش های کتابخانه ای و میدانی (مشاهده، مصاحبه و پرسشنامه) گردآوری شده اند. جامعه آماری شامل کارشناسان آشنا با مسائل شهری نجف آباد بوده و حجم نمونه با روش اشباع نظری و گلوله برفی به تعداد ۴۰ نفر تعیین شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها و تدوین راهبردها از مدل SWOT (تحلیل نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید) استفاده گردید. یافته های پژوهش نشان می دهد از دیدگاه کارشناسان، ۳۵ شاخص به عنوان نقاط قوت (با میانگین ۳.۶۴۶) شناسایی شد که در این میان، ابعاد اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی بیشترین تاثیر را در تحقق مشارکت پذیری دارند. شاخص هایی چون خوداتکایی اقتصاد محلی، سرمایه گذاری و تامین مالی، و سرمایه اجتماعی بالاترین امتیازات را کسب کردند. در مقابل، ۶ شاخص به عنوان نقاط ضعف اصلی (با میانگین ۳.۹۰۷) ارزیابی شدند که همگی به بعد حکمروایی و مدیریت شهری مربوط می شوند؛ مهم ترین آنها شامل عدم توجه به نظرات شهروندان، نبود شفافیت و پاسخگویی، ضعف در قانون گذاری و کمبود خلاقیت در به کارگیری فناوری های نوین است. تجربه موفق شهر در مدیریت پسماند، به عنوان یک الگوی عملی مشارکت، می تواند مبنایی برای تعمیم این رویکرد به سایر حوزه ها باشد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که شهر نجف آباد علی رغم برخورداری از سرمایه اجتماعی و ظرفیت های اقتصادی مطلوب برای حرکت به سوی الگوی شهر مشارکتی، با موانع ساختاری و مدیریتی عمدتا در حوزه حکمروایی مواجه است. بر این اساس، مهم ترین راهبردها شامل بازنگری در قوانین مشارکت پذیری، استقرار سیستم های شفافیت و پاسخگویی، به کارگیری فناوری های نوین برای تسهیل مشارکت، توانمندسازی مدیران و شهروندان، و طراحی سازوکارهای نهادی برای تضمین تاثیرگذاری نظرات مردمی در تصمیم گیری های شهری ارائه می شود. تحقق این مهم، نیازمند اراده جمعی مدیران و شهروندان برای گذر از مشارکت تشریفاتی به مشارکت واقعی و نهادینه شده است.

کلیدواژه ها:

شهر مشارکت پذیر ، حکمروایی شهری ، تحلیل SWOT ، توسعه پایدار شهری ، نجف آباد