نقش طرحواره های ناسازگار اولیه بر کاهش پرخاشگری و افزایش سازگاری فردی اجتماعی در دانش آموزان ورزشکار

این پژوهش با هدف تبیین سازوکارهای روان شناختی دخیل در بروز رفتارهای پرخاشگرانه در میان دانش آموزان ورزشکار انجام شد و تلاش کرد با بررسی همزمان طرحواره های ناسازگار اولیه، سازگاری اجتماعی و مهارت های تنظیم هیجان، الگوی پیش بینی کننده ای از پرخاشگری ارائه دهد. نمونه تحقیق از میان دانش آموزان ورزشکار با روش نمونه گیری خوشه ای انتخاب شد و داده ها با بهره گیری از تحلیل همبستگی پیرسون و رگرسیون چندمتغیره بررسی گردید. یافته ها نشان داد طرحواره های ناسازگار اولیه به ویژه مولفه های مرتبط با بی اعتمادی، بدرفتاری و اجتناب به صورت معناداری با افزایش رفتارهای پرخاشگرانه همراه هستند و سهم قابل توجهی از تغییرات این رفتارها را تبیین می کنند. در مقابل، برخورداری از مهارت های کارآمد در تنظیم هیجان و سطوح بالاتر سازگاری اجتماعی نقش محافظتی داشته و با کاهش پرخاشگری رابطه معکوس و معنادار نشان دادند. افزون بر این، نتایج مطالعه آشکار ساخت که نحوه ادراک و پردازش هیجان ها می تواند به عنوان یک عامل تعدیل کننده میان طرحواره های ناسازگار و پرخاشگری عمل کند؛ به این معنا که دانش آموزان دارای طرحواره های فعال اما با توانایی تنظیم هیجانی بالا، رفتارهای پرخاشگرانه کمتری بروز می دهند. این الگو نشان می دهد که پرخاشگری در ورزشکاران نوجوان تنها پیامد یک متغیر واحد نیست بلکه نتیجه تعامل پیچیده میان باورهای عمیق شده، هیجان پذیری فرد و توانمندی های اجتماعی آن هاست. این یافته ها اهمیت طراحی مداخلات چندبعدی را برجسته می کنند؛ مداخلاتی که علاوه بر بازسازی طرحواره های ناکارآمد به تقویت مهارت های اجتماعی، توسعه سواد هیجانی و آموزش راهبردهای مقابله ای سازگارانه می پردازند. بر اساس نتایج، ترکیب رویکردهای شناختی-رفتاری با آموزش مهارت های اجتماعی-هیجانی می تواند چارچوبی کارآمد برای کاهش پرخاشگری و ایجاد محیطی حمایتی و ایمن در فضای مدرسه و فعالیت های ورزشی فراهم سازد. به طور کلی، پژوهش حاضر پیامدهای ارزشمندی برای مربیان، روان شناسان ورزشی و سیاست گذاران آموزشی دارد و پیشنهاد می کند که برنامه های تربیت بدنی مدارس با محوریت رشد هیجانی و اجتماعی بازطراحی شوند تا علاوه بر بهبود عملکرد ورزشی، سلامت روانی و کیفیت تعاملات اجتماعی دانش آموزان نیز ارتقا یابد.

کلیدواژه ها:

طرحواره های ناسازگار ، اولیه ، تنظیم هیجان ، توانمندیهای اجتماعی ، پرخاشگری ، دانش آموزان ورزشکار ، روان شناسی ورزشی