راهکارهای مردمی مقابله با بروز سیلاب در سطح محلی (مطالعه موردی: روستاهای شهرستان های آق قلا و گمیشان)

سیلاب به عنوان یکی از مهم ترین مخاطرات طبیعی، همواره پیامدهای گسترده ای برای جوامع محلی به ویژه در مناطق آسیب پذیر به همراه داشته است. در این میان، مشارکت جامعه محلی نقش کلیدی در ارتقای اثربخشی مدیریت سیلاب و کاهش خسارات ناشی از آن ایفا می کند. هدف اصلی پژوهش حاضر، شناسایی عوامل اثرگذار بر شیوه های مشارکت جامعه محلی در مقابله با سیلاب در دو شهرستان آق قلا و گمیشان است. این پژوهش از نظر روش شناسی، کمی و از نوع پیمایشی است. جامعه آماری پژوهش را کلیه ساکنان مناطق شهری و روستایی دو شهرستان آق قلا و گمیشان در سال ۱۴۰۱ تشکیل داده اند که بر اساس فرمول کوکران، تعداد ۳۸۴ نفر به عنوان نمونه و با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی آن از طریق اعتبار محتوایی (اعتبار صوری) و پایایی آن با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ (۰/۷۹۲) تایید شد. یافته های پژوهش نشان داد از میان متغیرهای مستقل شامل اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی، ارتباطات اجتماعی، آگاهی، عوامل اقتصادی، عوامل نهادی و شدت خطر ادراک شده، عوامل نهادی با مقدار بتای۱/۴۹۹ بیشترین تاثیر را بر بهبود عملکرد مدیریت مشارکتی سیلاب دارند. پس از آن، متغیر اعتماد و تعامل اجتماعی با مقدار بتای ۰/۷۳۱ بیشترین نقش مثبت را در تبیین تغییرات مدیریت مشارکتی ایفا کرده است. نتایج همچنین بیانگر آن است که چارچوب نظری تلفیقی به کاررفته در پژوهش، چارچوبی مناسب برای شناسایی و تبیین عوامل موثر بر مدیریت مشارکتی در جوامع محلی بوده و سازه های آن توانسته اند یک مسئله اجتماعی پیچیده را تا حد قابل قبولی تبیین کنند. بر اساس یافته ها، تقویت ظرفیت نهادی شوراهای محلی، دهیاری ها و نهادهای مدیریت بحران، افزایش شفافیت و پاسخگویی نهادی، تقویت ارتباط دوسویه با جامعه محلی و ارتقای آگاهی عمومی از طریق آموزش های هدفمند و بومی سازی شده در زمینه مخاطرات سیلاب، می تواند زمینه ساز افزایش مشارکت آگاهانه و موثر ساکنان در مدیریت سیلاب باشد.

کلیدواژه ها:

سیل ، مدیریت مشارکتی ، روستا ، آق قلا ، گمیشان