بررسی و نقد مولفه های «اجتهاد صحابه»، «جهاد صحابه»، و «حفظ جماعت» در تاریخ نگاری منیر غضبان، محمود شاکر و محمد صلابی

نقش تاریخ در ساختن تمدن­ها قابل انکار نیست. یکی از علومی که در ساختن تمدن اسلامی نقش محوری داشته، تاریخ است، اما تاریخ در صورتی می­تواند نقشی موثر داشته باشد که با روش­های علمی در پی کشف حقیقت باشد، ولی برخی مورخان معاصر با رویکرد کلامی به­جای کشف حقیقت به دنبال اثبات عقاید دینی خود بر­آمده­اند. گروهی مورخان در بهره گیری از داده های کلامی راه افراط در پیش گرفته گزارش های تاریخی را کنار زده تنها بر قواعد کلامی به­عنوان حجت قطعی و نهایی و نه به­عنوان شاهد و قرینه تکیه کرده اند و هر کجا که گزارش های تاریخی با این قواعد سازگار نباشد آن را انکار یا تاویل می کنند. چنین رویکردی به تاریخ باعث می­شود که مورخ از تاریخ­نگاری علمی و تمدن­ساز فاصله بگیرد و به یک متکلم بدل شود. در این جستار منیرمحمد غضبان، محمود شاکر و علی­محمد صلابی انتخاب شده اند تا روش تاریخ­نگاری آنان در به­کارگیری سه قاعده کلامی مورد مطالعه قرار گیرد. این سه قاعده کلامی عبارتند از: «اجتهاد صحابه»، «جهاد صحابه»، و «حفظ جماعت». سوالات اصلی پژوهش این­گونه قابل طرح است که آیا این مورخان در مواجهه با اصول کلامی «اجتهاد صحابه»، جهاد صحابه» و «حفظ جماعت»، به روش های صحیح و قاعده مند تاریخ­نگارانه پایبند بوده اند؟ و پیامدهای این بهره گیری چه بوده است؟ به­نظر می رسد این مورخان نتوانسته اند آن­چنان که وظیفه و روش یک مورخ ایجاب می کند، میان تاریخ و کلام تمایز قائل شوند. از این رو در تاریخ­نگاری شان چهارچوب های روشی و عینی رعایت نشده و نمی توان تاریخ­نگاری آنان را علمی و چهارچوب­مند قلمداد کرد.

کلیدواژه ها:

قواعد کلامی ، روش تاریخ نگاری ، منیرمحمد غضبان ، محمود شاکر ، علی­ محمد صلابی