پهنه بندی اگروکلیمایی ایران بر اساس تاریخ کاشت و طول دوره رشد محصول جو (Hordeum vulgare L.) با استفاده از روش های پیشرفته تحلیل فضایی

کاهش منابع آب، تغییرات شدید اقلیمی و نیاز به بهره وری آب بالاتر، اهمیت ارزیابی قابلیت های اگروکلیمایی در کشاورزی ایران را افزایش می دهد. این پژوهش با تحلیل داده های ۷۹۰ ایستگاه، مناطق اگروکلیمایی جو را بر اساس تاریخ کاشت و طول دوره رشد با استفاده از کریجینگ بیزین تجربی با پیش بینی رگرسیون و الگوریتم K-Means شناسایی کرد. در این مطالعه، داده های اقلیمی و فنولوژیک ۱۷ ساله (۱۳۸۵ تا ۱۴۰۲) برای اطمینان از نمایندگی تغییرات اقلیمی اخیر استفاده شد. تعداد خوشه های بهینه تعیین شده با روش آرنج به این صورت بود که سه کلاس برای تاریخ کاشت و چهار کلاس برای طول دوره رشد استخراج گردید. برای ساده سازی، هر منطقه زراعی با کدی ترکیبی از کلاس تاریخ کاشت و طول دوره رشد مشخص شده است (مثلا کد ۲۱ نشان­دهنده کلاس دوم تاریخ کاشت و کلاس اول طول دوره رشد است) و این کدگذاری صرفا برای دسته بندی و مقایسه مناطق است. ترکیب این دو منجر به تولید ۱۲ کلاس نهایی همگن زراعی برای محصول جو شد. نتایج نشان داد که توزیع زمان کاشت و طول دوره رشد، تابع مستقیم گرادیان اقلیمی-ارتفاعی ایران است. نواحی مرطوب خزری و غرب کشور در کلاس های ۱۳ (کاشت زودهنگام-دوره رشد طولانی)، ۱۴ (کاشت زودهنگام-دوره رشد بسیار طولانی)، ۲۳ (کاشت میان رس-دوره رشد طولانی)، ۲۴ (کاشت میان رس-دوره رشد بسیار طولانی) قرار گرفته که دارای کاشت زودهنگام و فصل رشدی طولانی هستند. مناطق خشک و نیمه خشک مرکزی، شرقی و جنوب شرقی عمدتا در کلاس های ۳۱ تا ۳۳ قرار دارند که کاشت دیرهنگام و دوره رشد کوتاه را نشان می دهد. مناسب ترین مناطق برای کشت جو در کلاس های ۱۱، ۱۲، ۱۳ و ۲۲ با رطوبت و دمای متعادل و فصل رشد پایدار هستند، در حالی که کلاس های ۳۳ و ۳۴ بیشترین محدودیت اقلیمی و ریسک را دارند. این نتایج می تواند سیاست گذاران را در شناسایی مناطق کم بازده راهنمایی کند.

کلیدواژه ها:

جو ، روش آرنج ، زون بندی کشاورزی-اکولوژیکی ، K-means ، کریجینگ بیزین تجربی با پیش بینی رگرسیون