مطالعه کاشی تراش در دوران ایلخانان و جانشینانشان

تراش کاشی وجه اشتراک بین معرق و کاشی تراش است. مصادیق کاشی تراش و معرق در معماری ایران سیر تحول و خاستگاه متفاوت این دو تکنیک را نشان میدهد. این پژوهش با طرح این سوال ها که این دو شیوه چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟ خاستگاه هرکدام و سیر تحولشان چگونه است؟ به بررسی سیر تحول کاشیتراش و معرق در دوران ایلخانی و مظفری پرداخته و در این مسیر با هدف روشن کردن تفاوت بین کاشیتراش با معرق و تعیین خاستگاهشان، ابتدا تکنیک آجر و کاشیتراش در پیش از دوره ایلخانان بررسی و سپس به انواع کاشیتراش و چگونگی پیدایش معرق در ابنیه دوران ایلخانی اشاره شد و در آخر، حضور تدریجی رنگ به عنوان نشانهای مهم از توسعه و تحول معرق مورد بررسی قرار گرفت. پژوهش حاضر با رویکردی کیفی و ماهیتی تاریخی-تطبیقی انجام شده است و گردآوری داده ها با استفاده از روش آمیخته (کتابخانه ای و میدانی) صورت گرفته است؛ به طوری که مبانی نظری و پیشینه تاریخی از طریق فیش برداری از منابع اسنادی، و تحلیل کالبدی نمونه ها از طریق مشاهده مستقیم و بررسی های میدانی در ابنیه دوره های مذکور استخراج شده است. یافتههای پژوهش نشان میدهد کاشی تراش علاوه بر شباهت در اجرا با معرق ویژگی های ظاهری متفاوت و انواع متنوعی دارد و مستقل از معرق است، و احتمالا معرق بر پایه تجربیات کاشی کاران ایرانی در کاشی تراش در آناتولی شکل گرفته و روند تحول معرق در ایران، با گذار تدریجی از محدودیت رنگی به بهره گیری از طیف گسترده رنگ های لاجوردی، سفید و اکر در دوره ایلخانی، و افزودن رنگ های سبز و زرد در عصر مظفری محقق شده است. این فرآیند، استقلال ساختاری کاشی تراش از معرق و نقش حیاتی تجربیات فنی در شکل گیری هویت بصری معماری این دو دوره را تائید می کند.

کلیدواژه ها:

تزیینات معماری ایران ، سیر تحول تکنیک ، کاشیتراش ، کاشی معرق ، معماری ایلخانی ، معماری مظفری