تحلیل فضایی تاثیر شهرسازی بر خنک سازی فضاهای سبز شهری و کیفیت محیط زیست شهری مطالعه موردی منطقه ۲۲ شهرداری تهران

فضاهای سبز شهری به عنوان زیرساخت های حیاتی زیست محیطی نقش مهمی در تعدیل دمای شهری و ارتقاء تاب آوری کلان شهرها ایفا می کنند و این امر در توسعه شهری و شهرسازی منطقه بسیار قابل توجه است. این پژوهش با هدف تحلیل تغییرات فضایی و زمانی زیرساخت های سبز و ارزیابی اثر آن ها بر تشکیل پهنه های خنک شهری در منطقه ۲۲ شهرداری تهران طی بازه ی زمانی ۲۰۰۴ تا ۲۰۲۴ انجام شد. منطقه مذکور به دلیل روند شتاب زده ی شهرسازی و گسترش کاربری های ساخته شده نمونه ای برجسته از چالش های تعادل میان توسعه و حفظ محیط زیست شهری به شمار می رود. در این راستا برای دستیابی به اهداف پژوهش، از تصاویر با دقت بالای Google Earth برای تهیه نقشه های کاربری اراضی در سال های ۲۰۰۴ و ۲۰۲۴ استفاده شد. این تصاویر با استفاده از تکنیک های پیشرفته طبقه بندی در نرم افزار ENVI تحلیل و نقشه های دقیقی از کاربری های اراضی منطقه تهیه گردید. سپس با بهره گیری از توابع پیشرفته در GIS مانند Symmetric Difference و Directional Distribution تغییرات زیرساخت های سبز شناسایی و توزیع فضایی آن ها مورد بررسی قرار گرفت، همچنین برای شناسایی پهنه های خنک مرتبط با فضاهای سبز و بدنه های آبی از توابع بافر در اندازه های مختلف استفاده شد. سپس با استفاده از ابزارهای تحلیلی در محیط GIS از جمله توزیع جهتی و تفاضل متقارن تغییرات مکانی زیرساخت های سبز شناسایی گردید. نتایج نشان داد که پوشش فضاهای سبز از ۳۶.۱۴ درصد در سال ۲۰۰۴ به ۲۵.۱۳ درصد در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته در حالی که کاربری های ساخته شده از ۶۸.۲۳ درصد به ۳۶.۴۳ افزایش یافته اند که بیانگر تبدیل بخش قابل توجهی از اراضی بایر و حتی فضاهای سبز به کاربری های ساخته شده است. تحلیل پهنه های خنک نشان داد که در سال ۲۰۰۴ این پهنه ها به دلیل یکپارچگی و گستردگی فضاهای سبز بخش وسیعی از منطقه به ویژه نیمه جنوبی آن را پوشش می دادند اما در سال ۲۰۲۴ این پهنه ها دچار کاهش و گسیختگی شده اند که عمدتا ناشی از تخریب جنگل های دست کاشت تپه های چیتگر و توسعه شهرسازی و افزایش ساخت و سازهای شهری است. یافته ها بر اهمیت حفظ پیوستگی فضاهای سبز در مدیریت حرارتی و پایداری اقلیمی در کلان شهر تهران تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

شهرسازی ، زیرساخت های سبز ، توسعه شهری ، کیفیت محیط زیست شهری ، فضاهای سبز شهری ، پهنه های خنک شهری ، تحلیل فضایی ، منطقه ۲۲ شهرداری تهران