بررسی مروری مدیریت نخاله های ساختمانی در ایران و تجارب بین المللی چالشها و راهکارهای توسعه پایدار

مدیریت پسماندهای ساختمانی یکی از چالشهای مهم محیط زیستی و شهری در ایران و جهان است. صنعت ساخت و ساز به عنوان یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نخاله های ساختمانی تحت تاثیر عوامل فنی، مدیریتی و انسانی حجم قابل توجهی از پسماند را تولید می کند که در صورت مدیریت ناصحیح اثرات منفی زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی به دنبال دارد. با توجه به اهمیت این موضوع مطالعه حاضر با هدف بررسی رویکردهای مدیریت نخاله های ساختمانی در ایران و مقایسه آن با تجربیات جهانی انجام شده است. این مطالعه به صورت مروری نظام مند و با تحلیل منابع علمی معتبر داخلی و بین المللی منتشر شده بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. یافته ها نشان داد که در سطح جهانی مدیریت نخاله های ساختمانی بر اساس سلسله مراتب پسماند کاهش در مبدا، استفاده مجدد، بازیافت و دفن نهایی انجام می شود و تجربیات کشورهای توسعه یافته اهمیت تدوین مقررات ملی و منطقه ای، ایجاد ساختارهای سازمانی منسجم، ارائه حمایت های مالی و اجرای برنامه های آموزشی و پایش را تایید می کند. در ایران علی رغم تدوین سیاست ها و مقررات ملی و منطقه ای مدیریت نخاله های ساختمانی ناکارآمد و عمدتا مبتنی بر دفن است و نرخ بازیافت کمتر از ۵ درصد گزارش شده است. ضعف، نظارت، نبود استانداردهای طراحی برای کاهش ضایعات، کمبود حمایت مالی، همکاری محدود سازمان ها و آگاهی عمومی پایین از مهمترین چالش های پیش روی مدیریت نخاله ها هستند. در نهایت، مطالعه تاکید کرد که ارتقای مدیریت نخاله های ساختمانی در ایران نیازمند اجرای اقدامات چندجانبه شامل سیاست های تشویقی و نظارتی برای کاهش تولید و افزایش بازیافت، استفاده از مدل های نوین مدیریت پسماند مبتنی بر متابولیسم شهری، سامانه های مکانیزه جمع آوری، آموزش و فرهنگ سازی کارکنان، پیمانکاران و شهروندان، و تخصیص فضاها و تجهیزات مناسب برای پردازش، بازیافت و دفن بهداشتی نخاله ها است. مدیریت اصولی نخاله های ساختمانی می تواند ضمن کاهش اثرات منفی زیست محیطی، بهره وری اقتصادی و کیفیت محیط شهری را ارتقا داده و به تحقق اهداف توسعه پایدار در ایران کمک کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت نخاله ساختمانی ، توسعه پایدار ، بازیافت