فهم توسعه نیافتگی در توسعه اجتماعی روستاهای شهرستان نیکشهر: طراحی و اعتبارسنجی مدل مفهومی

هدف این پژوهش، طراحی و اعتبارسنجی مدل مفهومی علل توسعه نیافتگی روستاهای شهرستان نیکشهر با تاکید بر عوامل جامعه شناختی بود. این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) انجام شد. در بخش کیفی، با استفاده از تحلیل محتوای متعارف و هدایت شده و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۳ خبره (اساتید دانشگاه، کارمندان دولتی و صاحب نظران) که به صورت هدفمند، جمع آوری شد. سپس، داده ها از طریق نرم افزار MAXQDA نسخه ۱۸ تحلیل شد. در بخش کمی، جامعه آماری شامل ۵۵۰ دبیر مقطع متوسطه در روستاهای نیکشهر در سال ۱۴۰۳ بود. از این تعداد، با استفاده از نمونه گیری تصادفی ساده و بر اساس جدول مورگان، ۲۲۵ نفر انتخاب شدند. داده های کمی با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته (مستخرج از مصاحبه ها) جمع آوری و با استفاده از آزمون های آماری ضریب همبستگی، تحلیل عاملی تاییدی و مدل معادلات ساختاری در نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۸ و Smart PLS نسخه ۳ تحلیل شد. نتایج کیفی نشان داد که مولفه های توسعه نیافتگی شامل پنج مقوله معیشت ناپایدار، زیرساخت و خدمات ناکافی، کیفیت پایین زندگی، مسائل جغرافیایی و اجتماعی و ضعف مدیریت و سیاست گذاری است. موانع توسعه نیافتگی شامل محدودیت های اقتصادی، خدمات ضعیف، مسائل اجتماعی-فرهنگی، نبود برنامه ریزی بلندمدت و محدودیت های محیط زیستی بود. راهکارهای پیشنهادی شامل توسعه زیرساخت ها، توانمندسازی روستاییان، تقویت مشارکت و انسجام اجتماعی و تدوین طرح های بلندمدت است. پیامدهای توسعه یافتگی نیز شامل افزایش رفاه، توسعه اجتماعی و ارتقای سطح فرهنگی بود. نتایج کمی تایید کرد که مدل مفهومی از برازش و اعتبار مناسب برخوردار است.

کلیدواژه ها:

اقتصادی ، توسعه نیافتگی ، جامعه شناختی ، فرهنگی ، نیکشهر