مسئولیت نوعی غاصب؛ رویکرد نوین به مبنای التزام غاصب به ضمان در قانون مدنی ایران

هدف مقاله حاضر، بازخوانی مبنای مسئولیت غاصب در فقه امامیه و قانون مدنی ایران با تاکید بر ماهیت نوعی، عینی و غیر تقصیری این مسئولیت است. در تحلیل سنتی ضمان غاصب غالبا بر قاعده ید، اتلاف، تسبیب و احترام مال استوار شده و صرف استیلای عدوانی بر مال یا حق دیگری برای تحقق ضمان کافی دانسته شده است. با وجود استحکام این مبانی تحولات نظری مسئولیت مدنی و توسعه مصادیق مال از جمله منافع حقوق مالی، غیرمادی دارایی های دیجیتال و کاهش ارزش پول ضرورت تحلیل نوین این نهاد را آشکار می کند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه ای، ضمن تبیین مفاهیم غصب، عدوان و ضمان نسبت ضمان غاصب را با نظریه های مسئولیت محض، نظریه خطر و حمایت از حق مالکیت بررسی می کند. نتیجه مقاله نشان می دهد که ضمان غاصب را می توان نمونه ای برجسته از مسئولیت نوعی و حمایت محور دانست؛ مسئولیتی که هدف آن صرفا جبران تلف عین نیست بلکه اعاده وضعیت مالک، جبران منافع مستوفات و غیر مستوفات، پوشش کاهش ارزش و حمایت از دارایی های نوپدید را نیز دربر می گیرد. بر این اساس رویکرد نوین به ضمان غاصب، ضمن حفظ بنیان های فقهی می تواند به تفسیر کارآمدتر مواد ۳۰۸ تا ۳۲۷ قانون مدنی و توسعه رویه قضایی منسجم در زمینه حمایت از مالکیت کمک کند.

کلیدواژه ها:

غصب ، ضمان ، غاصب ، قاعده ید ، مسئولیت محض ، نظریه خطر ، حق مالکیت