بازخوانی الگوهای بازار سنتی به منظور ارتقای حضورپذیری مجتمع های تجاری معاصر نمونه موردی بازار تبریز

بازارهای سنتی ایران فراتر از نقش اقتصادی، خود همواره به عنوان یکی از مهمترین عرصه های شکل گیری حیات جمعی، تعاملات اجتماعی و بروز آیین های فرهنگی عمل کرده اند. در مقابل، بخش قابل توجهی از مجتمع های تجاری معاصر، علی رغم برخورداری از امکانات ساختمانی و تکنولوژیک پیشرفته در ایجاد فضاهایی واجد کیفیت حضورپذیری برای شهروندان با چالش مواجه اند. این مقاله با هدف بازخوانی الگوهای فضایی، کارکردی و اجتماعی بازار سنتی به منظور ارتقای حضورپذیری در مجتمع های تجاری معاصر به مطالعه موردی بازار تاریخی تبریز به عنوان یکی از شاخص ترین نمونه های بازار ایرانی اسلامی می پردازد. در گام نخست بر مبنای ادبیات نظری معماری و شهرسازی و با اتکا بر مبانی نظری رساله ی کارشناسی ارشد، نویسنده چارچوبی مفهومی برای تبیین حضورپذیری در فضاهای تجاری خدماتی تدوین می شود که ابعاد کالبدی، فضایی، کاربردی، عملکردی، اجتماعی، رفتاری و ادراکی-معنایی را دربرمی گیرد. سپس با رویکردی تحلیلی تفسیری، ساختار فضایی و کارکردی بازار تبریز و نقش آن در شکل دهی به حضور و تعامل شهروندان بررسی می گردد. در نهایت با استخراج الگوهای کلیدی بازار تبریز در چهار بعد مذکور، مجموعه ای از اصول و راهبردهای طراحی برای ارتقای حضورپذیری در مجتمع های تجاری معاصر پیشنهاد می شود. یافته ها نشان می دهد که عواملی چون نفوذپذیری شبکه ی راسته ها، تنوع و همجواری کاربری های مکمل، وجود فضاهای نیمه سرپوشیده و میان افزا برای توقف و تعامل و پیوند عمیق با هویت و حافظه ی جمعی، نقشی تعیین کننده در حضورپذیری بازار تبریز دارند و می توانند به مثابه الگو در طراحی مجتمع های تجاری معاصر بازتفسیر شوند.

کلیدواژه ها:

الگوهای بازار سنتی ، بازار تبریز ، حضورپذیری مجتمع های تجاری معاصر