تله های ساختاری: ارزیابی تاثیر دوگانه مورفولوژی و کمیت توسعه ساخت وسازها بر فراوانی رخداد گرد و غبار محلی و منطقه ای:ه موردی:استان کرمان، ایران.

گرد و غبار یکی از مهم ترین چالش های زیست محیطی در مناطق خشک و نیمه خشک ایران است که پیامدهای گسترده ای برای سلامت عمومی، پایداری شهری و مدیریت محیط زیست دارد. با وجود مطالعات متعدد، اغلب پژوهش ها بدون تفکیک گرد و غبار با منشا محلی و منطقه ای و بدون توجه همزمان به کمیت و مورفولوژی ساخت وسازهای شهری انجام شده اند.پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر همزمان کمیت و کیفیت (مورفولوژی و جهت گیری) توسعه ساخت وسازهای جدید بر گرد و غبار محلی و منطقه ای در استان کرمان انجام شد. داده های گرد و غبار از ۱۱ ایستگاه سینوپتیک و داده های ساخت وساز از لایه GHSL برای دوره ۲۰۰۵– تا ۲۰۲۰ استخراج شد. برای تحلیل روابط، از رگرسیون دوجمله ای منفی با اثرات ثابت استفاده شد.نتایج نشان داد که انسداد مورفولوژیک ساخت وسازهای جدید، قوی ترین عامل افزایش فراوانی هر دو نوع گرد و غبار است، به گونه ای که جهت گیری نامناسب ساختمان ها موجب حبس آلاینده ها می شود. همچنین، آشفتگی سطح در مناطق کم تراکم، گرد و غبار محلی را به طور معناداری افزایش داد. در مقابل، کمیت کل ساخت وساز اثری دوگانه نشان داد؛ از یک سو از طریق تثبیت سطح گرایش به کاهش گرد و غبار محلی داشت و از سوی دیگر با افزایش زبری و انسداد تهویه، برخی رخدادها را تشدید کرد.این یافته ها نشان می دهد که ساخت وسازهای جدید در استان کرمان می توانند به عنوان «تله های آلاینده» عمل کنند و مدیریت گرد و غبار صرفا با کنترل حجم ساخت وساز امکان پذیر نیست. بنابراین، سیاست های شهری باید بر بهبود کیفیت طراحی آیرودینامیکی، جهت گیری ساختمان ها نسبت به باد غالب و تثبیت سطح در نواحی حساس تمرکز یابند.

کلیدواژه ها:

مورفولوژی شهری ، گرد و غبار محلی/منطقه ای (WMO ۰۷/۰۶) ، رگرسیون اثرات ثابت ، انسداد تهویه ، استان کرمان ، ایران