ارزیابی خطر سیلاب با تلفیق سیستم اطلاعات مکانی و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی در حوضه آبریز طشک–بختگان و مهارلو

سیلاب یکی از ویرانگرترین بلایای طبیعی است که در مناطق خشک و نیمه خشک ایران تهدیدی جدی برای جان انسان ها و زیرساخت ها محسوب می شود. این پژوهش با هدف ارزیابی خطر سیلاب در حوضه آبریز طشک–بختگان و مهارلو در استان فارس انجام گرفت. بدین منظور از ترکیب سیستم اطلاعات جغرافیایی، روش تصمیم گیری چندمعیاره و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی استفاده شد. یازده عامل موثر در بروز سیلاب شامل ارتفاع، شیب، بارندگی، تراکم زهکشی، تجمع جریان، شاخص رطوبت توپوگرافی، فاصله از رودخانه، پوشش اراضی، انحنا، جهت شیب و فرسایش انتخاب و در سه گروه شکل زمین، عوامل آبی و پوشش سطحی طبقه بندی شدند. وزن دهی عوامل با روش AHP انجام و لایه های وزندار در محیط ArcMap تلفیق شدند تا نقشه خطر سیلاب در پنج کلاس از بسیار کم تا بسیار زیاد تهیه شود. نتایج نشان داد ۲۳ درصد از مساحت حوضه در معرض خطر زیاد و بسیار زیاد قرار دارد و ۵۸ درصد در محدوده خطر کم و بسیار کم واقع است. به طور دقیق تر، ۷، ۱۶، ۱۹، ۳۴ و ۲۴ درصد از منطقه به ترتیب در طبقات خطر بسیار زیاد، زیاد، متوسط، کم و بسیار کم جای گرفتند. برای اعتبارسنجی، با انتخاب ۹ معیار کلیدی و بازوزن دهی مجدد، مدل جدیدی طراحی شد که همپوشانی بالایی با نقشه اولیه داشت. در این تحلیل، بارندگی، شیب و فاصله از رودخانه به عنوان مهم ترین عوامل موثر شناسایی شدند. نتایج نشان می دهد نقشه نهایی خطر سیلاب از دقت و قابلیت اعتماد بالایی برخوردار بوده و می تواند در مدیریت جامع حوضه های آبریز و برنامه ریزی کاهش خسارات ناشی از سیلاب به عنوان ابزاری کارآمد به کار رود.

کلیدواژه ها:

ارزیابی خطر سیلاب ، سیستم اطلاعات مکانی ، تصمیم گیری چندمعیاره ، فرآیند تحلیل سلسله مراتبی ، حوضه آبریز طشک–بختگان و مهارلو