بررسی تاثیر احداث سد بر پهنه سیلابی رودخانه با استفاده از الحاقیه مکانی (مطالعه موردی: منطقه شمیل، استان هرمزگان)

هدف از تحقیق حاضر شبیه سازی و تولید نقشه های پهنه بندی سیلاب در رودخانه شمیل با استفاده از تلفیق سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و مدل هیدرولیک HEC-RAS می باشد. بدین منظور ابتدا پارامترهای کلیدی مانند برآورد دبی حداکثر لحظه ای برای دوره بازگشت های مختلف، ویژگی های محیطی و زمان تمرکز رودخانه تعیین شد و نقشه های لازم جمع آوری و داده ها بازسازی گردید. سپس با استفاده از نقاط ارتفاعی، مدل TIN منطقه تهیه شد. با افزودن افزونه HEC-GeoRAS به محیط GIS، مسیر جریان، بازه رودخانه، مقاطع عرضی و سواحل چپ و راست مسیر بر روی مدل TIN تعریف گردید. در نهایت، داده های تولید شده به نرم افزار HEC-RAS منتقل شدند تا با اعمال و تصحیح پارامترهایی چون دبی حداکثر لحظه ای، ضرایب زبری و مقاطع عرضی، سطوح تراز آب در هنگام سیلاب محاسبه شوند. مدل سازی سیلاب نشان داد که رودخانه شمیل در برابر سیلاب های شدید آسیب پذیر است و ظرفیت ناکافی در مقاطع مختلف دارد؛ در بالادست سد، بستر رودخانه توانایی عبور دبی های بالاتر از ۹۰۰ متر مکعب بر ثانیه (دوره بازگشت بیش از ۵۰۰ سال) را ندارد و منجر به فرسایش ساحل راست می شود. در مقطع میانی، دبی های بیش از ۷۰۰ متر مکعب بر ثانیه باعث آب گرفتگی سواحل چپ رودخانه می گردد؛ و در پایین دست سد، در سیلاب های با دوره بازگشت بالاتر از ۲۰۰ سال، مخزن سد شمیل ظرفیت کافی برای ذخیره آب را از دست می دهد و سیلاب به ساحل راست دریاچه سد منتقل می شود. لذا پیشنهاد می شود علاوه بر اقدامات سازه ای در محل اتصال آبراهه های بالادست رودخانه شمیل، باید اقدامات حفاظتی به صورت سازه ای و بیولوژیک صورت پذیرد، تا از ورود رسوب به دریاچه سد و مخزن جلوگیری به عمل آید.

کلیدواژه ها:

پهنه بندی سیل ، GIS ، HEC-RAS ، HEC-GeoRAS ، سد شمیل