نسبت حکمرانی متمرکز، با بحران آب در کلان شهر تهران

بحران آب گویای شرایطی است که منابع آن، به واسطه عواملی از جمله خشکسالی، تغییرات اقلیمی، رشد جمعیت، جهش تولید، مدیریت ناکارآمد و... در موقعیت ناپایداری قرار می گیرد، به گونه ای که توانایی تجدیدپذیری منابع آبی و تامین نیازهای محیط زیست با تهدید روبرو می شود (نامدارزاده، ۱۴۰۴). سرزمین ایران به دلیل قرار گرفتن در عرض های خشک کره زمین با محدودیت در منابع آبی، پراکنش ناموزون بارش ها (به لحاظ زمانی و مکانی) و ناترازی در بهره برداری از این منابع محدود مواجه است. در کنار خشکسالی های ادامه دار، تغییرات اقلیمی و بهره برداری فزاینده، یکی از چالش های بنیادی منابع آب در ایران ریشه در حکمرانی متمرکز و تبعات آن، یعنی بهره برداری ناپایدار از منابع آبی (به واسطه تراکم بالای جمعیت) دارد. مطابق نتایج این مقاله حل مسئله آب در کلان شهر تهران ریشه در نگاه محاسباتی به تراکم جمعیت، مهاجرت، حجم منابع آب و میزان بهره برداری پایدار دارد. به گونه ای که هر گونه توسعه ناپایدار (بهره برداری بیش از ظرفیت پایدار منابع) موجب بر هم خوردن تعادل اکولوژیک و فشار بر محیط زیست (از بین رفتن منابع آبی، آلودگی، فرونشست، فرسایش خاک) و در نهایت کوچ اجباری جمعیت می گردد. مسئله ای که متاثر از نظام حکمرانی متمرکز، موجب بحرانی شدن وضعیت منابع آبی در تهران و دیگر کلانشهرهای کشور شده است. از این رو تا زمان تداوم این روند (حکمرانی متمرکز- بهره برداری ناپایدار) هر گونه طرح عملیاتی (انتقال آب، ایجاد رینگ، ساخت سد و...) به منظور تامین آب کلانشهر تهران بازخوردی کوتاه مدت دارد اما در آینده نزدیک نه تنها موجب جذب و تثبیت بیشتر جمعیت شده (به تاخیر افتادن رویکرد تمرکززدایی)، بلکه با شدت بیشتری تاب آوری محیط زیست (آب، خاک، هوا و...) را تضعیف و بحران آب در کلان شهر تهران را پیچیده تر می کند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی متمرکز ، تعادل اکولوژیک ، بحران آب ، کلانشهر تهران