رویکرد نوین در اصلاح و ارائه سیستم طبقه بندی اقلیمی ایران

طبقه بندی اقلیمی توصیفی از وضعیت آب و هوای منطقه بوده و بیشتر جنبه محاوره ای دارد. روش های طبقه بندی اقلیمی سنتی (چون کوپن، دمارتن، آمبرژه و ... ) بر عوامل محدودی چون بارش و دما تاکید زیادی دارند که در برخی موارد ناکارآمد هستند، از این روز به منظور دستیابی به چارچوب نظری تعیین اقلیم کشور برای برنامه ریزی صحیح علمی منطبق با واقعیت-های طبیعی و بومی مطالعات آب وهوائی کشور این پژوهش انجام گردید. در این رساله برای ارائه سیستم طبقه بندی اقلیمی جدید و منطبق با اقلیم واقعی ایران، 325 ایستگاه سینوپتیک (همدیدی) سازمان هواشناسی کشور در 31 استان با دوره آماری (99-1370) مورد بررسی قرار گرفت. برای اصلاح روش های موجود و معرفی طبقه بندی جدید سازگار با شرایط اقلیمی کشور (بومی) با رعایت حدی فراسنج های آب و هوائی جهان تکنیک های (جانشین سازی، ترکیب، تعدیل کردن، بزرگ سازی، حذف روش های طبقه بندی اقلیمی ناسازگار و معکوس سازی بعضی روش های طبقه بندی اقلیمی) مورد تحلیل قرار گرفت. با استناد به مقایسه عملکرد سیستم های اقلیمی معتبر جهانی، 10 شاخص (موقعیت مکانی، قاره ای، دمائی، بارندگی، خشکی، تابش، سوزباد، آسایش حرارتی، هوای شرجی و اقلیم ژنتیکی) پس از معرفی قابلیت ها و نحوه عملکرد، جهت پیاده سازی یک روش طبقه بندی اقلیمی برای ایران تبیین گردید. یافته ها و دستاوردهای این پژوهش با نوآوری تعیین اقلیم برای نمونه برای ایستگاه هواشناسی مهرآباد تهران طی دوره آماری 30 ساله، به شرح کلی ذیل می باشد: تهران با غالبیت آب و هوای سالیانه خشک، با توزیع بارش در دوره سرد سال، دارای اقلیم سالیانه نیمه گرمسیری، با دامنه تغییرات دمای کم، با تابستان گرم و زمستان سرد می باشد. ریز مشخصه اقلیمی این شهر به تفکیک 10 شاخص مذکور، نتایج ذیل می باشد: از نظر موقعیت مکانی، تهران با شاخص بیوکلیمای جهانی قاره ای، و با مرز بیوکلیمای منطقه ای در خشکی و فلات نیمه مرتفع قرار دارد. از نظر قاره ای، تهران دارای اقلیم سالیانه قاره ای، با تابستان گرم و زمستان سرد می باشد. از نظر دمائی، دارای اقلیم سالیانه نیمه گرمسیری، با تابستان گرم و زمستان سرد می باشد. از نظر بارشی، حدود یک سوم بارش جهانی (بارش جهان بطور متوسط 850 میلیمتر) دارای توزیع بارش در دوره سرد سال، با بی نظمی بارش سالیانه زیاد می باشد. از نظر خشکی، شهر تهران با غالبیت آب و هوای سالیانه خشک، با تعداد 9 ماه خشک و 3 ماه مرطوب می باشد. از نظر تابشی، دارای میزان تابش متوسط بوده، بیشترین ساعات آفتابی در ماه مرداد (با 11.2 ساعت) و کمترین ساعات آفتابی در ماه بهمن (بطور میانگین با 5.7 ساعت) می باشد. از نظر سوزباد، شهر تهران در سردترین ماه سال (دی ماه)، پتانسیل احتمال رخداد یکبار سوزباد شدید، برابر 7.3- درجه سلسیوس را دارد. از نظر آسایش حرارتی، در تهران نیاز به سرمایش و گرمایش به ترتیب با 1033 و 1440 درجه روز در سال می باشد. از نظر هوای شرجی، در تهران 8 ماه هوا کلا شرجی نیست، تنها 3 ماه از سال (تیر، مرداد و شهریور) هوای شرجی ضعیف (یعنی در هر ماه 3 تا 4 روز هوا شرجی) و یک ماه درخرداد، در آستانه شرجی بودن (1 تا 2 روز هوا شرجی) می باشد. از نظر اقلیم ژنتیکی، توده هوای غالب منطقه تهران، قطبی بری تا بحری (mP+cP) با ویژگی در فصول سرد سال (با تاثیر از پرفشار عرض های بالاتر با بادهای شرقی تا شمال غربی سرد، و با تاثیر از بادهای غربی در اواخر دوره سرد مرطوب بوده) و در فصول گرم سال نیمه گرم تا گرم خشک می باشد.

کلیدواژه ها:

آب وهوای ایران ، آسایش حرارتی ، اقلیم ژنتیکی ، بیوکلیما ، تعیین اقلیم ، سیستم طبقه بندی اقلیمی.