چالشهای حقوقی قراردادهای هوشمند و خطاهای هوش مصنوعی در ایران

گسترش فناوری های تحول آفرین نظیر قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) و هوش مصنوعی (AI)، مفاهیم بنیادین حقوق تعهدات و مسئولیت مدنی را با چالش های بی سابقه ای مواجه ساخته است. هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل چالش های حقوقی برآمده از ماهیت خوداجرای قراردادهای مبتنی بر بلاکچین و همچنین تعیین چارچوب مسئولیت در قبال خسارات ناشی از خطاهای الگوریتمی هوش مصنوعی در ایران است. در بخش نخست، این سوال مطرح می شود که با توجه به مواد 190 و 232 قانون مدنی ایران، ماهیت غیرقابل بازگشت و خودکار قراردادهای هوشمند چگونه با قواعد «خیارات»، «اقاله» و «اشتباه در معامله» سازگار می شود؟ یافته ها نشان می دهد که تغییرناپذیری بلاکچین، اعمال حق فسخ و احکام قضایی را در بستر سنتی غیرممکن می سازد.چالش انتساب خطا در سیستم های هوش مصنوعی مورد بررسی قرار می گیرد. با توجه به فقدان شخصیت حقوقی برای ماشین در قوانین ایران، مفاهیم «تقصیر» و «تسبیب» در مواجهه با سیستم های یادگیری عمیق (Deep Learning) که دارای ماهیت «جعبه سیاه» هستند، کارایی خود را از دست می دهند. این تحقیق که به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده، به این نتیجه می رسد که رویه قضایی فعلی و قوانین موجود (از جمله قانون تجارت الکترونیکی مصوب 1382)، آمادگی کافی برای حل وفصل دعاوی ناشی از «اجرای نادرست کدها» یا «تصمیمات زیان بار مستقل ماشین» را ندارند. در نهایت، راهکارهایی نظیر «ایجاد صندوق جبران خسارت»، «پذیرش مسئولیت محض توسعه دهندگان» و «تدوین ضوابط تفسیری برای کدهای برنامه نویسی به عنوان اراده متعاملین» پیشنهاد شده است تا خلاءهای قانونی موجود در برابر این تحولات تکنولوژیک پوشش داده شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، چالش های حقوقی ، قانون مدنی ایران ، بلاکچین ،