تقارب و تباعد فقهی و حقوقی بغی و جرم سیاسی در حقوق اسلام و کیفری ایران

این پژوهش به بررسی تطبیقی و تحلیلی مفاهیم «بغی» و «جرم سیاسی» در دو حوزه فقه اسلامی و حقوق کیفری ایران می پردازد. هدف اصلی روشن ساختن میزان همگرایی و واگرایی این دو مفهوم از منظر حقوقی و فقهی و همچنین شناسایی مبانی نظری و شرایط تحقق هر یک است. در این راستا ابتدا مفهوم بغی در منابع فقهی امامیه و اهل سنت با تاکید بر آیات، روایات و دیدگاه های فقها مورد بررسی قرار گرفته و شرایط و عناصر تشکیل دهنده آن تبیین می شود. در ادامه مفهوم جرم سیاسی در نظام حقوقی ایران با توجه به قوانین موضوعه از جمله قانون مجازات اسلامی مورد کنکاش واقع شده و تحولات تاریخی و رویکردهای حقوقدانان در تعریف و طبقه بندی آن ارائه می گردد. روش تحقیق حاضر توصیفی-تحلیلی است که با تکیه بر مطالعات کتابخانه ای و تحلیل اسنادی به مقایسه و سنجش مفاهیم بغی و جرم سیاسی می پردازد. نتایج تحقیق نشان می دهد که گرچه در برخی ابعاد میان این دو مفهوم اشتراکاتی از قبیل سلب امنیت عمومی و برهم زدن نظم اجتماعی وجود دارد اما تفاوت های ماهوی و بنیادینی نیز میان آنها به چشم می خورد. از جمله این تفاوت ها انگیزه فاعلان، گستره، عمل، مشروعیت یا عدم مشروعیت، هدف و دامنه شمول مجازات هاست. در فقه، بغی غالبا به شورش مسلحانه علیه حکومت مشروع اطلاق می شود در حالی که جرم سیاسی طیف وسیع تری از فعالیت های مخالفتی را در بر می گیرد که لزوما جنبه مسلحانه ندارد. قانون گذار ایرانی نیز با وجود برخی ابهامات تمایزاتی را میان این دو قائل شده است که در این مقاله به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار می گیرد.

کلیدواژه ها:

بغی ، جرم سیاسی ، فقه اسلامی ، حقوق کیفری ، حقوق ایران