منابع ابن خلدون برای تاریخ مغول و تاتار

این مقاله در مورد اینکه تاتارها آمدند و کشتند و سوختند و بردند و رفتند هیچ شکی نیست اما قبول میزان قتل و غارتی هم که از سوی برخی از مورخان و محققان بیان شده است کار آسانی نیست. در برخی از این روایت ها از کشتار چند میلیونی مردم ایران به دست مغولان و نابودی کامل شهرهای خراسان و ماوراءالنهر خبر داده اند و چنین نتیجه گرفته اند که این شهرها تا هزار سال دیگر آن جمعیت و رونق سابق خود را به دست نمی آورند. پژوهش حاضر درصدد است با استفاده از منابع تاریخی قبل و بعد از حمله مغول و قانون مطابقت ابن خلدون درستی روایات مطرح شده درباره آثار و پیامدهای حمله مغول به ایران را مورد بررسی و ارزیابی قرار دهد. در این چهارچوب میزان درستی روایات با واقعیت های طبیعی، اجتماعی و منابع دیگر سنجیده می شود و آنچه با امور واقعی و عقل بشری مطابقت نداشته باشد اخباری، غیر واقعی، اغراق آمیز و غیر قابل قبول شود. نتیجه این تحقیق نشان می دهد مغولان تنها در برخی از شهرهای خراسان و ماوراءالنهر که مقاومت کرده و قبول ایلی ننمودند یا عضوی از خاندان چنگیز را به قتل رساندند قتل و غارت شدیدتری انجام دادند البته نه در حدی که برخی از مورخان ادعا کرده اند اما در اغلب شهرها که مردم تسلیم شدند قتل و غارت گسترده ای صورت نگرفت و شهرها همان وضعیت و سیستم قبلی خود را حفظ کردند، بنابراین، خراسان، ماوراءالنهر و دیگر مناطق ایران به کلی ویران نشد و میزان قتل و غارت خیلی کمتر از آن بود که برخی از مورخان و محققان از آن سخن گفته اند.

کلیدواژه ها:

منابع ابن خلدون ، تاریخ مغول ، تاتار