برنامه ی درسی روییدنی و فرهنگ سازمانی مدرسه: چالش ها و بسترهای نهادینه سازی

هدف: پژوهش حاضر با هدف تبیین رابطه و سازوکارهای پیوند برنامه درسی روییدنی و فرهنگ سازمانی مدرسه در چارچوب چالش ها و بسترهای نهادینه سازی انجام شد. این مطالعه می کوشد نشان دهد چگونه فرهنگ مدرسه می تواند به عنوان زمینه ای اجتماعی–سازمانی، پذیرش، تداوم و کیفیت اجرای برنامه درسی روییدنی را تحت تاثیر قرار دهد و در مقابل، اجرای چنین رویکردی چگونه می تواند به تغییرات فرهنگی و حرفه ای در مدرسه بینجامد. روش: این پژوهش از نوع مرور نظام مند مبتنی بر چارچوب PRISMA است. پایگاه ها و منابع داخلی و خارجی بر اساس معیارهای از پیش تعیین شده شناسایی، غربالگری و کدگذاری شدند و سپس داده ها با تحلیل موضوعی تماتیک (تم های نظری/تبیینی) ساماندهی گردید. منابع منتخب در دو دسته داخلی (مطالعات مرتبط با تحول برنامه درسی، فرهنگ مدرسه، نوآوری و طراحی مشارکتی) و خارجی (ادبیات نظری برنامه درسی روییدنی/یادگیری انطباقی و نیز ادبیات فرهنگ مدرسه و سرمایه حرفه ای) تلفیق شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که برنامه درسی روییدنی در عمل، بیش از آنکه یک «سند» باشد، یک فرایند پویای تعامل محور است که مستندسازی، گفت وگو، مشاهده و بازاندیشی را در مرکز قرار می دهد. همچنین مشخص شد فرهنگ سازمانی مدرسه از طریق مولفه هایی چون اعتماد، همکاری، تحمل ابهام، مسئولیت حرفه ای و یادگیری جمعی، نقش محوری در پذیرش و پایداری تغییر دارد. افزون بر این، نقش رهبری آموزشی و «سرمایه حرفه ای معلمان» به عنوان سازوکارهای میانجی، در چرخه نهادینه سازی برجسته شد. بحث و نتیجه گیری: تلفیق یافته ها نشان داد که نهادینه سازی برنامه درسی روییدنی در مدارس، صرفا با دستورالعمل های برنامه ای ممکن نمی شود؛ بلکه مستلزم بازسازی فرهنگ مدرسه به عنوان بستر اجتماعی اجرای نوآوری است. بنابراین، برنامه درسی روییدنی می تواند هم «محرک تحول فرهنگی» باشد و هم «آینه ای از میزان بلوغ فرهنگی مدرسه»، مشروط به وجود شرایطی مانند یادگیری حرفه ای معلمان، حمایت رهبری و کاهش ترس از خطا.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی روییدنی ، فرهنگ سازمانی مدرسه ، نهادینه سازی تغییر آموزشی ، نوآوری آموزشی ، یادگیری حرفه ای ، PRISMA.