الگوی نیازهای انسان و کارکردهای انگیزشی آن در سازمان از منظر قرآن

هدف: پژوهش حاضر با هدف تدوین الگویی جامع از نیازهای انسان و کارکردهای انگیزشی آن در سازمان از منظر قرآن کریم، به منظور درک بهتر عوامل موثر بر انگیزش و بهره وری کارکنان، انجام شده است. با توجه به اهمیت حیاتی انگیزش در افزایش کارایی و چالش های مدیران در شناخت نیازهای متنوع نیروی انسانی، این تحقیق به دنبال ارائه یک چارچوب بومی و معنوی است.روش: این پژوهش از رویکرد کیفی و روش داده بنیاد (گراندد تئوری) بر پایه تحلیل نظام مند آیات دعایی قرآن کریم بهره گرفته است.یافته ها: یافته های کلیدی این پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم، دیدگاهی جامع و یکپارچه نسبت به نیازهای انسان ارائه می دهد که در قالب الگویی هفت بعدی دسته بندی شده است. این ابعاد شامل: نیازهای زیستی، نیازهای روان شناختی، نیازهای وجود و تعلق (معنوی)، نیازهای حمایتی-تشویقی (معنوی)، نیازهای ایمنی بخشی (معنوی)، نیازهای اجتماعی و نیازهای مدیریتی-حکومتی هستند. مهمترین نوآوری این الگو، برجسته ساختن ابعاد گسترده و کمتر شناخته شده معنوی (نظیر پرستش، هدایت، رحمت، مغفرت و پاداش های اخروی) و همچنین نمایان ساختن نقش اصول اخلاقی (مانند عدالت و صداقت) به عنوان عوامل انگیزشی بنیادین است. علاوه بر این، نیازهای مدیریتی-حکومتی (از قبیل رهبری شایسته و سعه صدر) نیز به عنوان ابعادی موثر بر انگیزش سیستمی معرفی شده اند که کمتر در نظریه های رایج مدیریتی به آن ها پرداخته شده است.نتیجه : نتیجه گیری این پژوهش آن است که الگوی استخراج شده از قرآن کریم، با ارائه ابعاد جامع و متمایز، می تواند به مدیران در طراحی و پیاده سازی سیستم های انگیزشی بومی و پایدار یاری رساند. این سیستم ها قادرند محیط کاری سالم و پویایی را بر پایه ارزش های معنوی و اخلاقی ایجاد کنند که در نهایت به افزایش انگیزش، رضایت شغلی و بهره وری سازمان ها منجر خواهد شد.

کلیدواژه ها:

قرآن ، نیازهای انسان ، انگیزش سازمانی ، مدیریت اسلامی ، نظریه داده بنیاد ، الگوی نیازها ، نیازهای معنوی