سیاست جنایی ایران در قبال پیشگیری از مصرف مواد مخدر صنعتی نوجوانان

سیاست جنایی ایران در قبال پیشگیری از مصرف مواد مخدر صنعتی توسط نوجوانان، به عنوان معضلی پیچیده در تقاطع حقوق کیفری، سلامت عمومی و مداخلات اجتماعی قرار دارد. هدف این مقاله، تحلیل جامع و انتقادی سیاست تقنینی، قضایی و اجرایی کشور در این عرصه، با تمرکز بر شناسایی شکاف ها بین اهداف اعلامی و پیامدهای عملی، و ارائه پیشنهادهایی برای بازطراحی راهبردی آن است. یافته های این تحقیق که با روش تحلیل محتوای کیفی اسناد بالادستی، قوانین (به ویژه قانون مبارزه با مواد مخدر و قانون مجازات اسلامی)، آیین نامه ها، و گزارش های عملکردی نهادهایی مانند ستاد مبارزه با مواد مخدر و قوه قضائیه به دست آمده، نشان می دهد که چارچوب سیاست گذاری موجود، علیرغم اشارات مثبت به لزوم تمایز بین مواد سنتی و صنعتی و اهمیت پیشگیری، در عمل تحت سلطه رویکرد کیفری سخت گیرانه و پاسخ های تنبیه محور قرار دارد. این امر به موازات ضعف ساختاری در توسعه و اجرای برنامه های پیشگیری رشدمحور و جذاب برای گروه سنی نوجوان، نارسایی در خدمات کاهش آسیب هدفمند، و هماهنگی ناکافی بین دستگاه های قضایی، پلیسی، آموزشی و بهداشتی است. نتایج این تحلیل حاکی از آن است که کارآمدسازی سیاست جنایی، نیازمند یک چرخش پارادایمی از مدل امنیتی-تنبیهی به سوی الگوی بهداشت عمومی-اجتماعی است که در آن، تقویت نظام های پایش و ارزیابی، سرمایه گذاری بر آموزش همگانی و مهارت آموزی در مدارس، توانمندسازی خانواده ها، طراحی اقدامات قضایی زودهنگام و غیرحضوری برای نوجوانان، و نهایتا یکپارچه سازی خدمات حمایتی و درمانی در دستور کار قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مواد روان گردان صنعتی ، سیاست جنایی ایران ، پیشگیری رشدمحور ، عدالت ترمیمی نوجوانان ، رویکرد سلامت محور