حج و همگرایی در جهان اسلام: موانع و فرصت ها

حج، به عنوان یکی از کهن ترین نهادهای دینی و اجتماعی اسلام، سالانه میلیون ها مسلمان را در مکه گردهم می آورد و افزون بر کارکرد عبادی، ظرفیت مهمی برای تقویت همگرایی در جهان اسلام دارد. این پژوهش با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با اتکا به نظریه کارکردگرایی در همگرایی، به ویژه آرای دیوید میترانی، فرصت ها و موانع حج را در این فرایند بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد حج از منظر فرهنگی، هویتی، اجتماعی، سیاسی، تمدنی، اقتصادی و رسانه ای، بستری موثر برای تقویت وحدت اسلامی فراهم می آورد؛ از جمله از طریق تحکیم هویت مشترک، بازتولید احساس تعلق به امت واحده، گسترش شبکه های ارتباطی میان مسلمانان، تقویت دیپلماسی عمومی، احیای میراث تمدنی مشترک، حمایت از اقتصاد حلال و ارائه تصویری همگرایانه از اسلام در عرصه رسانه. در مقابل، اختلافات مذهبی و فقهی، انحرافات دینی، قوم گرایی، نژادپرستی، تنش های سیاسی میان دولت های اسلامی، امنیتی سازی حج و عملکرد رسانه های تفرقه افکن، از مهم ترین موانع این ظرفیت به شمار می روند. در مجموع، حج در صورت مدیریت هوشمندانه و مبتنی بر منافع مشترک، می تواند به راهبردی کلان برای تحقق همگرایی اسلامی تبدیل شود.

کلیدواژه ها:

حج ، همگرایی ، کارکردگرایی ، امت اسلامی ، فرصت ها ، جهان اسلام