بررسی نقش مولفه های شناختی شهود، استدلال نوآورانه و خبرگی در فرایند تفکر طراحی

حل مسئله به شیوه طراحان، در مواجهه با مسائل پیچیده و مبهم، بیش از آنکه مبتنی بر تحلیل خطی و فرایندهای صرفا منطقی باشد، بر تعامل سه مولفه شناختی شهود، استدلال نوآورانه و خبرگی استوار است. در شرایط مبهم و عدم قطعیت که ویژگی اصلی مسائل پیچیده پیش روی انسان معاصر است، حل مسئله به شیوه طراحان، اثربخش تر از شیوه های تحلیلی و منطقی است. لذا، حوزه طراحی باید بر پرورش مهارت ها و توانمندی هایی متمرکز شود که استفاده از آن ها به تولید راه حل های بدیع و متناسب با مسائل مذکور می انجامد؛ اما نقش سه مولفه شناختی شهود، استدلال نوآورانه و خبرگی در طراحی چیست و چه جایگاهی در فرایند تفکر طراحی دارند؟ هدف این پژوهش، معرفی و تحلیل کاربرد مولفه های مذکور در فرایند طراحی و تاکید بر آموزش آن ها در حوزه حل مسئله به شیوه طراحانه است. این پژوهش از نظر هدف، بنیادی و با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از تحلیل مفهومی و استنتاج منطقی، بر پایه فیش برداری کتابخانه ای صورت گرفته است. یافته ها نشان می دهد شهود به عنوان سازوکار ادراک سریع الگوها در شرایط عدم قطعیت عمل می کند، استدلال نوآورانه فرایند تولید و بسط فرضیه های بدیع را سامان می دهد و خبرگی بستر انباشت تجربه و تشخیص موقعیت را فراهم می آورد. تعامل پویا و غیرخطی این سه مولفه، چارچوب شناختی حل مسئله طراحانه را شکل می دهد؛ به گونه ای که شهود بدون خبرگی به حدس تقلیل می یابد، استدلال نوآورانه بدون شهود خلاقیت خود را از دست می دهد و خبرگی بدون نوآوری به تکرار می انجامد. نتایج این پژوهش می تواند مبنایی برای بازنگری در برنامه های آموزشی طراحی و تقویت آموزش مهارت های شناختی موثر در تفکر طراحانه فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

استدلال نوآورانه ، تفکر طراحی ، حل مسئله طراحانه ، شهود ، مهارت های شناختی