ارزیابی شاخص های مهم زراعی ۱۶ ژنوتیپ گندم بهاره دیم تحت تاثیر Haplothrips tritici (Thysanoptera: Phlaeothripidae) در شرایط مزرعه

تریپس گندم، با نام علمی Haplothrips tritici، یکی از رایج ترین و خطرناک ترین آفات گندم زمستانه و بهاره است. این پژوهش با هدف بررسی تاثیر این آفت بر شاخص های زراعی ۱۶ ژنوتیپ گندم نان بهاره (مناسب برای کشت در مناطق معتدل و گرم) در شهرستان خرم آباد اجرا گردید. مطالعه در دو سال زراعی ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ اجرا گردید و آزمایش به صورت طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در سال ۱۳۹۷ و چهار تکرار در سال ۱۳۹۸ در شرایط مزرعه ای انجام شد. برای پایش جمعیت تریپس، هر ۱۰ روز یک بار، از هر کرت آزمایشی پنج سنبله به صورت تصادفی نمونه برداری شد و نمونه ها برای تحلیل به آزمایشگاه منتقل گردید. در آزمایشگاه، شمارش دقیق پوره ها و حشرات بالغ تریپس روی هر سنبله انجام گرفت تا تراکم جمعیت آفت در هر ژنوتیپ مشخص شود. در زمان برداشت، شاخص های عملکردی مختلفی از جمله عملکرد دانه، طول سنبله، تعداد سنبلچه در هر سنبله، وزن هزار دانه و طول ریشک اندازه گیری گردید. این شاخص ها به عنوان معیارهای اصلی برای ارزیابی مقاومت ژنوتیپ ها در برابر آفت و عملکرد کلی آن ها در نظر گرفته شدند. نتایج تجزیه واریانس و مقایسه میانگین ها نشان داد که بین ژنوتیپ های مورد مطالعه در برخی صفات تفاوت های معنی داری وجود داشت. به عنوان مثال، ژنوتیپ ۱۵ (KACHU) در هر دو سال زراعی، علی رغم تراکم بالای آفت، عملکرد مطلوبی از خود نشان داد. این موضوع می تواند نشان دهنده مقاومت نسبی این ژنوتیپ در برابر تریپس گندم باشد. همچنین در سال دوم به دلیل افزایش بارندگی، جمعیت آفت به طور قابل توجهی کاهش یافت. این کاهش احتمالا به دلیل تاثیر بارندگی بر چرخه زندگی آفت یا افزایش مقاومت طبیعی گیاه در شرایط مرطوب تر بوده است. ژنوتیپ KACHU با دارا بودن صفات فنوتیپی پایدار و مقاومت نسبی در برابر تریپس گندم، می تواند به عنوان یک منبع ارزشمند در برنامه های مدیریت تلفیقی آفات معرفی شود. استفاده از چنین ژنوتیپ هایی در مناطق معتدل و گرم می تواند به کاهش خسارت ناشی از آفت و افزایش عملکرد گندم کمک کند. در نهایت، این پژوهش گامی مهم در جهت دست یابی به کشاورزی پایدار و مقاومت در برابر آفات در مناطق معتدل و گرم ایران به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

ارقام گندم ، تریپس گندم ، گندم بهاره ، مقاومت گیاه میزبان ، IPM