بازآفرینی فضاهای رهاشده شهری با رویکرد معماری ایرانی اسلامی

فضاهای رهاشده شهری به عنوان یکی از چالش های اساسی کلان شهرها نقش مهمی در ایجاد بی هویتی، کاهش امنیت، افت کیفیت زندگی و تضعیف ساختار اجتماعی شهرها دارند. شهر کرج نیز به واسطه رشد سریع جمعیت و توسعه نامتوازن، با تعداد قابل توجهی از این فضاها مواجه است. هدف این پژوهش ارائه الگویی کاربردی برای بازآفرینی فضاهای رهاشده شهری کرج بر پایه اصول معماری ایرانی - اسلامی و طراحی انسان محور است؛ الگویی که بتواند به بهبود کیفیت محیطی، تقویت هویت شهر و افزایش فعالیت اجتماعی منجر شود. در این پژوهش از روش های تحلیل اسنادی، مشاهده میدانی، تحلیل کالبدی - اجتماعی و نمونه پژوهی (Case Study) استفاده شده است. ابتدا وضعیت موجود فضاهای رهاشده در مناطق مختلف کرج بررسی و سپس معیارهای موثر در بازآفرینی همچون خوانایی، پیوستگی، امنیت، حضورپذیری، تعامل اجتماعی، زیبایی شناسی و ظرفیت اقتصادی مورد تحلیل قرار گرفت. در ادامه با بهره گیری از اصول معماری ایرانی- اسلامی شامل توجه به فضاهای نیمه باز، سلسله مراتب، ریتم و هندسه، نور و سایه و مصالح بومی چارچوب نظری و عملی بازآفرینی تدوین شد. به منظور آزمون الگو، منطقه گلشهر به عنوان نمونه پایلوت انتخاب و دیاگرام مفهومی و طرح شماتیک بازآفرینی آن تهیه شد. نتایج نشان می دهد که به کارگیری اصول معماری ایرانی در کنار طراحی انسان محور می تواند منجر به افزایش حضور شهروندان، ارتقای امنیت، توسعه فعالیت های فرهنگی - اقتصادی و تقویت حس تعلق و هویت محله گردد. در پایان الگوی پیشنهادی به عنوان مدلی قابل گسترش برای سایر محلات کرج و کلان شهرهای مشابه ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، فضاهای رهاشده ، معماری ایرانی - اسلامی ، طراحی انسان محور ، هویت شهری ، پایلوت