عدالت اجتماعی در اندیشه اسلامی و کارکرد سیاسی آن

عدالت اجتماعی یکی از بنیادی ترین اصول در اندیشه اسلامی است که در قرآن و سنت و سیره ائمه (ع) دارای جایگاه محوری خاصی است. قرآن کریم با تاکید بر عدالت در ابعاد مختلف و گوناگون، قضایی، اقتصادی و اجتماعی و همچنین در خانواده نقش محوری دارد. عدالت پایه اخلاقی ساختار جامعه است. مراد از کارکرد اصول عدالت آن است که نه تنها نهادهای رسمی جامعه همچون قانون اساسی، دولت و قوانین مدنی و جزایی باید بر محور این اصول و متناسب با آنها سامان یابد، بلکه امکانات، مواهب، مناصب، وظایف و زحمات زندگی اجتماعی نیز باید بر محور این اصول توزیع شوند. سیره رسول خدا (ص) و امیرالمومنین (ع) نشان می دهد که عدالت نه صرفا شعاری اخلاقی، بلکه یک راهبری سیاسی، اجتماعی و جلوگیری از فساد است. در جای دیگر، امیرالمومنین می فرماید: اولین گام پرهیزکاران در عدالت خواهی زدودن هواهای نفسانی خویش است. احساس تعهد و مسئولیت برای تحقق عدالت اجتماعی و دردمندی و حساسیت در برابر بی عدالتی ها از عوامل مهم در تحقق عدالت است. در جهان امروز عدالت اجتماعی همچنان به عنوان مهم ترین عامل سقوط حکومت ها مطرح است. عدالت در روابط میان حکومت و مردم، رسوم و قراردادهای اجتماعی، قوانین و برنامه ها و همچنین در برخورد افراد با یکدیگر تبلور می یابد. همچنین عدالت آن است که در شرایط همسان، رفتار یکسان باشد و در شرایط متفاوت به تناسب توانایی ها، استحقاق و نیازهای افراد روشن باشد. بنابراین اندیشه اسلامی با ارائه الگویی جامع از عدالت و راهی روشن برای برقراری میان دین و سیاست و تحقق جامعه ای مناسب ترسیم می نماید. این مقاله با تاکید بر منابع اسلامی، ابعاد مختلف عدالت اجتماعی را بررسی و کارکرد سیاسی آن را در گذشته و حال مورد واکاوی قرار می دهد.

کلیدواژه ها:

عدالت اجتماعی ، اندیشه اسلامی ، مشروعیت سیاسی ، قرآن وسنت ، حکومت اسلامی